A las cinco en el Buenpas

(R.M eta T.M Buen Pastorreko elizako eskaileretan eserita. 5 p.m)

-Ea, momentu bat, hemen alkandorako lepoa tolestuta duzula… orain hobeto.

-Gustatzen zaizu?

-Zer baina?

-Alkandora berria.

-Kendu jertsea ondo ikus dezadan ba.

(R.M-k koadrodun jertsea kentzen du)

-Ederra, arrosa asko eramaten da aurten.

-Horregatik (…) ekatzu pipa zorroa, arren.

(T.M-k pipa zorroa ematen dio R.M-ri, eta honek eskukada bat hartzen du)

-Eta orduan Teledonostin aterako zarela bihar?

-Bai, goizean galdera bat egin didate kalean Titoren programakoek: harrobia bai? ez?

-Eta, zer erantzun diezu?

-Baietz, etxekoekin jokatu behar dela; gero pare bat atzerritar diferentzia markatzeko eta hori.

-Arrazoi duzu. (…) Espainolak atzerritarrak dira?

- (…) tira, esan nahi nuen harrobikoak ez direnak, edonongoak direla ere.

-Ah, noski

-Niri politikak bost axola

-Niri ere bai.

(…)

-Eta zu atzo Diario Vascon eh!

-Bai, gustatu zitzaizun?

-Ados nago, motorrentzako aparkalekuak falta dira; azkenean beti espaloian jarri behar izaten dut.

-Eta gero multa.

-Eta gero multa, eskerrak Héctor laguna dugun.

-Bai.

-Ah! Eta lortu ditut Bruce Springsteen-erako sarrerak.

-Nola? Honezkero agortuta daudela entzun dut-eta.

-Badakizu… Get In-ekoa ezagutzen dut.

-Ah bai, ahaztua nuen.

-Baina zuk entzun al duzu Springsteen horren musika?

-Bai, gizona, “We are the champions!” famatu hori berea da.

-Arrastorik ere ez.

-Gainera, uste dut Ubagok bertsio bat egin zuela.

-We are the champions horrena?

-Ez ez, beste abesti batena, no se que de la libertad.

(…)

-Portzierto, burtsa zer moduz doa?

-Erdipurdi.

-Down Jones-a?

-Egonkor.

-Pozten naiz.

-Ni ere.

-Aizu, hemen wifia hartzen al da?

-Uste dut baietz, zertarako behar duzu ba?

-Autobusen ordutegia begiratzeko.

-Ah.

(R.M-k ordenagailua pizten du)

-Bai, hartzen da.

-Primeran.

(R.M-k ordenagailua ixten du ordutegia begiratu ondoren)

-Pontxoak non gorde dituzula esan duzu?

-Bata-n.

-Ordua da ezta?

(T.M-k ordularia begiratzen du)

-Bai, aurrera.

-Alza Buenavista edo Itxaurrondo Sur?

-Intxaurrondo Sur.

-Egurra.

Unai Elorriaga: "Nahita bilatzen dut sinpletasuna, baina batzuek sinplekeriarekin nahasten dute"

[ Jarraipena; elkarrizketaren lehenengo zatia hemen ]

Irudi literarioak mundu guztiarentzat idazten dituzula esan zenuen behin. Unibertsaltasuna bilatzen duzu?

Horixe da literatura: unibertsaltasuna bilatzea, gauza esentzialei buruz hitz egitea. Gauza esentzialak hemen eta Indian berdinak dira. Pertsona batentzat esentziala maitasuna izan daiteke, eta beste batentzat irakurtzea ala lo egitea. Gainontzeko guztia zirkunstantziala da. Esentzialei buruz egiten digu berba literaturak.

Hala ere euskaltasuna mantentzen saiatzen zara?

Horixe da guk egin ahal dugun ekarpena: gauza esentzialei buruz berba egin, baina gure ikuspuntutik. Faulknerrek eta Cortazarrek asko idatzi dute, baina beren ikuspuntutik. Sekula ere ez zuten imajinatuko euskaldun edo algortar baten ikuspuntua zein den. Hori nahasten denean sortzen da benetako talka eta ekarpena.

Zure idazkera neifa dela diote... eta errealismo magikoaren oinordekoa.

Ba! Niri etiketek barregura ematen didate. Etiketak jartzen dituenaren atzean beti dago literaturaz ez dakien norbait. Literatura ona da, ala txarra da.

Baina badaude liburu irakurterrazagoak beste batzuk baino, eta zureak di-da irakurtzen dira.

Nahita bilatzen dut sinpletasun hori, baina batzuek sinplekeriarekin nahasten dute. Esaldi korapilatsuak idaztea erraza da, baina ulertzen ez badira... txarto. Nire testuetan ideia sakonak daude, heriotza, erotasuna... eta horiek sinple idaztea gatxa da.

Euskal kultura ahozkoa izateak eraginik du horretan?

Bai. Ahozko literatura aprobetxatu behar da, eta horretan Sarrionandia eta Atxaga oso onak dira. Hori egiten saiatzen naiz ni ere. Gaztelaniazko prosa, eta frantsesa, oso luzeak dira, baina euskarak ahozko literaturan du irtenbidea.

Zelan ikusten duzu euskal literaturagintza?

Oso ondo. Asko idatzi eta asko irakurtzen da. Idazle gazte asko dago eta aspaldikoek ere hor jarraitzen dute. Gainera, beti esan dut, euskaldunak hain gutxi izanda ere, idazle euskaldun on gehiago dagoela espainiar baino. Agian izango da "txiki" izateak ematen duen kemenagatik. Kazetari italiar batek esan zidan gatxa dela bere hizkuntzarekin hain harreman estua duen beste herri bat topatzea: korrika dela, ibilaldia dela... bertso eskola bezain indartsua den mugimendurik ere ez dago inon.

Idazten zauden nobela berriari buruz zeozer...

Nahiko kuriosoa da liburua. Teilatu baten gainean gertatzen da dena. Herriko jendea kaleetatik ibili beharrean teilatuetatik ibiltzen da, eta 17. teilatuan dauden lagun batzuen inguruan zentratzen da istorioa, neska baten zain dauden lagun batzuen inguruan.

Noizko egongo da amaituta?

2008ko amaierarako gutxi gora-behera.

Eta ordura arte, irakurtzeko beste gomendiorik?

Hiruzpalau liburu irakurri ohi ditut batera, baina orain esku artean ditudanetatik Flannery O'connorren Cuentos completos (Lumen, 2005) aukeratuko nuke. Idazle nahiko ezezaguna baita gure artean, baina oso interesgarria.

Eskerrik asko eta hurrengora arte!

Eskerrak zuri!

Unai Elorriaga: "Nahita bilatzen dut sinpletasuna, baina batzuek sinplekeriarekin nahasten dute."

Orain arte bi urterik behin argitaratu izan du nobela bat, eta aurten tokatzen zaio. Hala ere, laugarren nobela zertxobait luzatuko dela esan digu algortarrak, baina baduela lana esku artean. Itzulpengintzaz, literaturaz eta unibertsaltasunaz eman digu iritzia, besteak beste, etiketez nekatuta dagoen idazle honek.

Zertan zabiltza orain? Proiektu berririk?

Laugarren nobelan nago lanean: Londres kartoizkoa da. Aurreko hirurekin konparatuta desberdinena da. Estilo sinpleagoa eta egitura konplexuagoa. Bestalde SPrako tranbia (Elkar, 2001) zinera eramateko lanetan dihardute eta iritzia eskatzen didate zenbaitetan.

Denetarik egin duzu: nobelagintza, saiakeragintza, itzulpengintza... zein duzu nahiago?

Gauza asko egin ditut baina bakoitzetik gutxi. Denak dira diferenteak; batak duena ez dauka besteak.

Itzulpengintzaz, behin, esan zenuen, Euskal Herrian liburua itzultzen dela, ez literatura. Zelan ikusten duzu euskal itzulpengintza egun?

Sasoi batean euskal itzulpengintza oso eskasa izan zen. Liburuak itzultzen ziren literatura kontutan hartu gabe; eta ez da gauza bera testu administratibo bat eta nobela bat. Oinarrian dagoen arazoa ekonomikoa da, ez dago dirurik. Eta dirurik ez badago itzultzaileek oso denbora gutxian amaitu behar dute lana, eta horrela ezin da itzulpen onik egin. Egoera hobetzen doa baina oraindik asko falta da.

Zeure beste aipu bat hona ekarriz: "Itzulpena nobelek behar dituzten berridazketa dira, baina beste hizkuntza batean". Horregatik onartu zenuen SPrako tranbia zinera eramatea? Finean beste lengoaia bat da zinearena...

Gauza askogatik onartu nuen zinearena: Zuk asmatutako zerbait errealitatera eramatea, aktoreek zure testuak ikastea... hori pasada bat da. Zuk sortutako testu txiki batetik mundu bat sortzea ikaragarria da.

Gero gerta liteke zuk zeneukan ideia eta zuzendariarena bat ez etortzea.

Nik nire lana liburua bukatzerakoan amaitu nuen. Filma zuzendariaren lana da, ez nirea. Niretzat sari moduko bat da eta horregatik laguntzen diet ahal dudan heinean. Baina pelikula zuzendariaren lana da, berak dauka azken hitza.

Euskaraz izango da?

Ez, gaztelaniaz.

Lan bikoitza bada ere, zuk gazteleratu dituzu zeure nobela guztiak; zer dela eta?

Lan bikoitza edo laukoitza! Kar-kar. Baina kontua da zuk baino hobeto ez duela inork egingo. Lan handia da, baina egiteko aukera daukat eta egin egiten dut.

Zeure nobelak izanik, itzultzerakoan gazteleratu baino ez duzu egiten ala berridazten duzu testua? Asko aldatzen da hizkuntza batetik bestera?

Xehetasun txiki batzuk bai aldatzen dira, batik bat elkarrizketak. Eta horrek pertsonaien izaera pixka bat moldatzen du. Duela gutxi esan didate gaztelaniaz euskaraz baino azalpen gehiago ematen ditudala; inozoak balira bezala tratatzen ditudala gaztelaniazko irakurleak. Kontua da euskaraz oso zuzen esaten diren zenbait gauza gaztelaniaz zakarregi geratzen direla. Orduan azalpen gehiago eman behar dira eta esaldi luzeagoak idatzi. Baina funtsean nobela bera da.

(Elkarrizketaren bigarren zatia: 2007-V-3an, ostegunean)

B. Sarasola: "Nire sentimentuak hitz bihurtzen, biluzten, saiatu naiz poema hauetan

Beñat Sarasola donostiar gazteak Kaxa Huts Bat izeneko poema-liburua aurkeztuko du ostiralean. Susak argitaratu du eta jada sarean irakur daiteke hemen. Eremulauakek inork baino lehen idazle gazte, berri eta gazte honekin egoteko parada izan du eta berari egindako elkarrizketa duzu eskura oraingoan. Taberna batean geratu gara elkarrizketa egiteko. Beñatek ebakia eskatu du, guk, kafesnea. Kamiseta berde bat eta galtza bakero beltz batzuk daramatza eta “egunon” esan digu elkar ezagutu dugunean. Off the record esan digu elkarrizketa hau, ematen duen lehenengoa denez, eredu gisa hartu dezaketela gainontzeko medioetako kazetariek, horrela ez dela aritu beharko gauza berberak etengabe errepikatzen. Banatu eta zabaldu, beraz.

Eremulauak: Noiz hasi zinen idazten?

Beñat Sarasola (1): Literatura esan nahi duzu?

Eremulauak: Bai… (zalantza egiten du) hori da, literatura; hau da, noiz hasi zinen sormen lanean?

B.S (1): Ez naiz gogoratzen.

Beñat Sarasola (2): Hamabost urterekin-edo, ikastolako euskarako irakasleak Urruzuno literatur lehiaketan lanen bat aurkezten bagenuen puntu erdia igoko zigula esan zigunean. Ez dut zinikoa izan nahi. Ez dut aurkitzen literaturan hasteko hori baino modu baztergarriagorik, makurragorik. Benetan diot.

Eremulauak: Zertarako idatzi?

B.S (1): Galdera ona.

Eremulauak: Zergatik poesia?

B.S (1): Garai batean poesiak iraultza burutzeko balio zuela uste zen. Beranduago, poesiak ezertarako balio ez zuela esaten zen. Gaur egun, poesia idaztea ekintza subertsibo bat da, ilegala ia, ñoñoa, lotsarazteko modukoa. Ezkerrekoak eta eskumakoak, abertzaleak eta munduko herritarrak (barkatuko didate baina euskaraz herritar esan behar omen da hiritar beharrean) ados daude horretan. Molotof koktel bat jaurtitzea sistemak arazo gabe jasan dezakeen ekintza burges-txikia da poesia idaztearen alboan.

B.S (2): Poesia arte espresio gorena da. Sari literario guztiak prosazko lanei ematen dizkiotena da horren froga garbiena.

Eremulauak: Sariei buruz diharduzula aprobetxatuz…

B.S (2); Ez, mesedez, ez; galdetu beste zerbait.

Eremulauak: (entzun ez duenarena eginez) zer iruditzen zaizu Euskadi Sarien inguruan sortu den eztabaida?

B.S (2): (…)

B.S (1): Funtsean, epaimahaikideak aldatu behar dira. Nire proposamena: epamahai permanente bat. Arnaldo Otegi, Patxi López, Begoña Errazti, Aintzane Ezenarro, Javier Madrazo, Maria San Gil eta Koldo Ordozgoiti. Epaimahaiburua, Ordozgoiti jauna, jakina (berdinketa egonez gero kalitatezko botoa bere esku).

Beñat Sarasola (3): Ondo legoke “Utikan”ekoek euren sari propio eta alternatiboa sortzea. Xakean urtetan egon den egoera edukiko genuke horrela, bi irabazlerekin, baina aldi berean, benetako irabazlerik gabe. Oraingo egoera baino askoz ere sanoagoa dudarik gabe.

Beñat Sarasola (4): Ez nago bat ere ados.

Eremulauak: Bon, bon, bon, alda dezagun gaia. Zeintzuk dira zure influentzia literarioak?

B.S (1): Ez dut influentzia garbirik.

B.S (2): Agha Shahid Ali, Anna Ajmátova, James Schuyer, Langston Hughes, Ágnes Gergely, Anselm Hollo eta Reiner Kunze baita ere apur bat, batez ere bere auf eigene hoffnung liburuan.

B.S. (4): Homero, Biblia, Virgilio, Petrarca, Dante, Shakespeare, Góngora, Goethe, Baudelaire, Mallarmé, Breton, Eliot, Montale eta Ashbery.

B.S (5): Telésforo Monzón eta Joseba Sarrionandia.

Eremulauak: Eta zergatik Kaxa Huts Bat?

B.S (1): Izenburu erredundantea da, egia esan.

B.S (2): Oteizaren omenez.

B.S (4): Harenak metafisikoak zituan, ez hutsak.

B.S (2): Horrexegatik, bere ideia jaso dut hutsaren beste ideia oteiztarrarekin konbinatuz urrunago joateko.

Eremulauak: Baina Marxek esan zuen bezala, historiako gertaerak bi bider jazotzen dira: tragedia gisa eta fartsa gisa.

B.S (1, 3, 4, 5 eta batez ere 2): (…)

Eremulauak: Zenbat du autobiografikotik liburu honek?

B.S (1): Asko, asko. Barru-barrutik ateratako liburua da honako hau, nire sentimenduak hitz bihurtzen, biluzten, saiatu naiz liburu honetan. Poetak, oroz gain, zintzoak eta egiatiak izan behar dira.

B.S (4): Hau da, bere penak kontatu behar ditu.

Eremulauak: Asko kosta al zaizu publikatzea?

B.S (4): Jende guztiak daki zeinen erraza den euskaraz publikatzea.

B.S (1): Bai. Urteak eman ditut literatur lehiaketetara lanak bidaltzen baina ezer ere ez. Ez didate kontsolaziozko sari ziztrin bat eman, ezta Txoritokietako Haiku Lehiaketan ere (errespetu guztia Txoritokietari, esan gabe doa). Editorial guztietan ate joka ibili naiz baina denek bidali naute antzarrak ferratzera (baita hain moderno, berritzaile eta irekiak ei diren Eremulauakeko horiek ere, ez omen zen bideragarria ekonomikoki). Susakoek hasieran esan zidaten ezetz, nire poemek ez zutela deus balio baina nahi banuen Spot bat egin nezakeela. Azkenean, ordea, pena emango nien eta publikatzea onartu zuten. Hori bai, ez dakit esan beharko nukeen baina egundokoa izan da editorearen lana.

Eremulauak: Zer iritzi duzu euskal gatazkaz?

B.S (4): Nola?

Eremulauak: Euskal gatazka, el conflicto vasco.

B.S (4): (…)

B.S (1): Orain ohartu naiz Euskadi Sarietako balizko mahai horrek normalizazio politikorako mahai gisa balio dezakeela ere… agian.

B.S (2): Ez zait politika interesatzen.

B.S: (5): Kontua erraza da. Eragile ezberdinen konpromiso errealen eta bakoitzaren erantzukizun politikoaren kudeaketaren araberakoa da Prozesuaren bideragarritasuna.

B.S (3): Ni Egibarren aldekoa naiz.

Eremulauak: Eta aurrerantzean idazten jarraitzeko asmorik?

B.S (1): Nobela bat dut amaiturik baina orain arte joan naizen editorialetan ez didate publikatu nahi.

B.S (2): Beka bat eman didate AEBetako MITen poesia posmodernoaren inguruan ikertzeko.

B.S (4): Ez dut berriro ezer idazteko asmorik.

Eremulauak: Bukatzeko…

B.S (2): Inpresioa dut ez duzula liburua irakurri.

Eremulauak: (gaiztakeriak egiten harrapatu duten umearen aurpegia jarriz) belaunaldi berri baten parte zarela uste al duzu?

B.S (1, 2, 3, 4 eta 5): Kontxo, gutxi garelakoan ala?

---

Beñat Sarasola

Xabi Strubell edo etengabeko aurrera begirada

Emailak gauza hauek ditu: gaztetatik mirestu eta jarraitu duzun pertsona bat kasualitatez ezagutu eta ez dakizu nola, elkarrizketa batetan murgildu zara. Zintzotasun maila itzela lortu daiteke, gezurra badirudi ere, emailez egindako elkarrizketa batetan. Eta nabaritzen da, noski nabaritzen dela emailez egin dela. Gainera, zein erosoa den. Bakoitza bere etxean, denborazko edo lekuzko mugarik gabe. Hotza eta intimoa, bapatekoa eta presarik gabekoa.Dut taldeko kitarra-jotzaile izandakoak blog bat sareratu du (http://euskalpoesiablagabloga.blogspot.com/), poesiara irekia, maila guztietara. Irekia eta partehartzailea, nahiz eta oraindik inor ez den parte hartzera animatu.

Blog bat, euskaraz eta poesiari buruzkoa... ez dirudi ezer berritzailerik

Berezia printzipioz deus ez, nire jardun poetikoaren zabaltzeko gunea da nolabait, baina nahiko nuke jendeak parte-hartzea eta eztabaida pixkat sortzea. Falta somatzen dut horren inguruan. Badira oso erreferente onak eta serioak lanean ari direnak euskal poesia zabaltzeko baina ez dute gune irekirik eztabaidarako.

Poesia laburraren alde egiten duzu, edozeinek idatzi al dezake poesia?

Nik uste baietz. Abestea bezela da, okerrago edo hobeto egin dezakezu, senideekin bazkalostean, lagunartean edo grammy bat eskuratzeko, baina beti izango duzu zer esan eta zure hizkuntza propioa aurkitzeko aukera.

Blog irekia da edo zure testuak bakarrik agertzen dira?

Oraingoz ez da inor animatu zeozer bidaltzera baina gonbita egina dago. Email bat zabaltzear nago jendearen parte-hartzea bideratzeko.

Oraingoan ere, esperimentazioa da aukeratu duzun bidea. Ohikeriekin nekatuta? hau da, bizitza ohikoegia al da?

Kontrakoa uste dut. Bizitza ez-ohikoegia da gertatzen diren gauza guztiak espresatzeko modu berriak ez bilatzeko. Esperimentaziora jotzea beharrezkoa ikusten dut. Dagoenetik abiatuta molde berriak bilatzea.

Ez dut uste testu triste edo goibelak direnik, baina gordintasunak protagonismo handia du

Bai, gordinik daude poemak. Batzuk badute denbora bat eta besteak egunean egun egiten ditut baina joera bai dela gordin azaltzeko gaiak. Hautatutako bidea da, estilo kontua agian. Norbaitek esan du alaitasuna ez dagoela modan euskal literaturan.

Zura hil egin da? aspaldi ez dugula proiektuaren inguruko ezer entzuten... zertan zabiltza lanean orain?

Ez ba. Lanean gaude disko berri bat egiten, baina uda partean utzi genion kontzertuak emateari, besteak beste Sideral dj-aren omenezko diskoan parte-hartu baitugu. Orain hasi gara berriz martxan eta gogo haundiz gaude Zura-k jarraitzen duela esateko, baina besapean disko batekin bada hobe. 

Aintzinako garaiak pisu handia dute zure istorian. Dut faltan botatzen duzu? errepidea, diskoak...

Bai eta ez. Estilo berrietara irekitzeko beharra sentitu nuen eta hortan nago. Orain sound system bat antolatzen nabil eta egongo da errepidera itzultzeko aukera.

"Izugarri gozatu dut denborarekin izan dudan jolas moduko horrekin, hitzei arnas gehiago ematen"

Ixiar Rozas (lasarte-Oria, 1972), oraindik idazle aski gaztea izanagatik, gisa guztietako generoak landutako idazlea dugu (antzerkia, haur eta gazte literatura, nobela, narrazioak, poesia...). Gainera, Euskal Herrian urtero egiten diren jardunaldi kultural interesgarrienetako baten, Periferiaken, partaide da. Urte honetan bertan bere azken nobela argitara eman du, Negutegia, eta horren karietara hainbat gaiz mintzatzeko parada izan dugu elkarrizketa honetan.-Nolakoa izaten ari da dagoeneko urte erdiko ibilbidea izan duen zure azken lanaren, Negutegiaren, harrera?

Liburua bere ibilbidea egiten doa, astiro doa aurrera, ibai batera botila bat botatzen duzunean bezala. Maila pertsonalean oso pozik nago, inguruko eta ez hain inguruko jendearen iritziak iristen zaizkit. Eta hori satisfazio handia da. Eta maila ofizialean, kritika ona izaten ari da.

-Liburuak tonu lirikoa duela esan da eta badirudi, gainera, barru-barrutik idatzitako liburua dela,  ia gelditu gabe obsesiboki idatzitakoa. Nago, ordea, idazketa prozesua dirudien bezain espontaneoa ez dela izan…

Intentsitatea bilatu dut, hizkuntza poetiko jakin bat, egoera jakin batzuk, pertsonaien barne mundu bat. Eta hori bilaketa luzea izan da, bost urte baino gehiago iraun duena. Alde batetik, beste proiektuetan murgilduta egon naizenez liburuari ezin niolako nik nahi nuen denbora guztia eskaini; baina bestetik ere, luzea izan da prozesua liburuak berak denbora eskatzen zidalako. Denbora bilatzen egoteko, eta denbora bilatzen ari nintzen forma eta edukiarekin eman arte. Urte hauetan beste hizkuntza edo esparru artistikoetan egin ditudan lanak, dantzan, antzerkian, hainbat gauzetan, horiek ere liburuan daude, ez fisikoki, ezin dira ikusi, baina nik badakit hor daudela.

-Iruditzen zait eleberriaren bertute handienetako bat gatazka pertsonalak eta kolektiboak elkarloturik adierazteko modua izan dela. Lehenengo pertsona indartsuak dira idazten dutenak, baina atzean zibilizazio eta mundu oso baten drama ezkutatzen da.

Liburuko hiru pertsonaia nagusiak zentrorik gabe geratu dira. Eta zentro eza horrek etengabeko mugimendu batera bultzatzen ditu, bilaketa batera. Esango nuke, orokorrean hitz eginda, deserrotzea ez dela inoiz hautu bat. Negutegian deserrotze hori jaioterriak, heriotzak, desamodioak, egungo prekarietateak eta bizi baldintzak bultzatua dago. Ondorioz, pertsonaiek marrak egiten dituzte beren geografia pertsonaletan bilaketan dauden bitartean. Eta geografia pertsonal horiek, munduan, eta zehazki, Europan gertatzen ari diren eta historian zehar gertatu diren hainbat gertakizunekin gurutzatzen dira, besteak beste, beren aiton-amonen bizipenekin.

-Aipatzen duzun deserrotze hori egungo munduaren ezaugarritzat hartzen da (hor ditugu esaterako "ez-lekuak", "jendetza" bezalako kontzeptuak). Ez dugu hemen berehalakoan mundua konponduko, baina anabasa egoera honetan ikusten al duzu esperantzarako biderik?
Aipatzen dituzun bi gaietaz eztabaidatu izan dugu Periferiak-eko solasaldi eta hitzaldietan. “Jendetza”-ren kontzeptuak “masa”-ren kontzeptuari erantzuten dio, nolabait. “Jendetza” kontzeptuaren baitan biltzen dira gaurko subjektibitate heterogeneoak, alderdi jakin batean militatu gabe politikoki erantzun bat ematen dutenak. Ez nuke deserrotze-aren adibidetzat jarriko, kontrakoa baita, arazoei modu aktiboan erantzuteko beharra. Ez-lekuen gaiaz ere asko idatzi eta hitz egiten da. Ez-lekuek, memoria eta ezaugarri gabeko leku horiek, astiro, ez-leku bilakatzen dituzte gure gorputzak ere. Ondorioak bistan dira. Gezurren labirintoa dokumentalean, tunelaren amaieran argi bilakatzen diren esaldi horietako bat dago: gezurrez osatutako labirinto batean bizi gara, harresi altuak dituena, eta harresien kontra talka egiten dugu buruarekin, behin eta berriro. Egoerari aurre egiteko pentsatzea, pentsamendua lantzea da irtenbide bakarra, headwork. Horixe idatzi zion Marcos komandante ordeak John Bergerri eskutitz batean.

-Mundu "postmoderno" honetako tekla garrantzitsuak ukitu dituzu: Carlo Giulaniren hilketa, emigrazioak, globalizazioa… Egun-eguneko gaiak izanagatik, ez dira antza, euskal literaturan maiz jorratu diren gaiak.  

Niri guztiz naturala egiten zait gai horietaz idaztea, emakume euskaldun, idazle eta gazte bezala kezkatzen nauten gaietako batzuk direlako. Erronka hori dugu gure egunerokotasunean, eta jakina, ez literaturan bakarrik: nola uztartu maila globala eta lokala.

-Negutegia Creative Commons lizentzia baten pean argitaratu duzue. Gure web orriko foroan eztabaida interesgarri bat eduki genuen lizentzia hauek direla eta, eta batez ere, "Ez merkataritzako" balditzarengatik (laburbilduz, kritikoek zioten baldintza hau ezin dela Copileft-tzat hartu Copyrightak bezala funtzionatzen duelako). Ez dakit zer iritzi duzun guzti honen inguruan eta bereziki Copyleft mugimenduari buruz.

Sortzaileok egile eskubideekin egiten den negozioari aurre egin behar diogula iruditzen zait. Horrekin batera ideiak denonak direla ukaezina da. Nire idazketa aurretik irakurri ditudan eta bizitzan zehar irakurtzen joango naizen liburuetatik ere badator. Ikusten dudan zinematik, antzerkitik, entzuten dudan musikatik. Ez dakit Creative Commons-ek guztiz erantzuten dien kezka hauei, baina hein batean bai.



-Topikoak dio zure “belaunaldiak” literatura estetizistago bat egiteko joera izan duela orain arte, konpromisotik eta literatura “sozialetik” urrunago. Zure liburuetan, ordea, auzi sozial eta politikoen presentzia nahiko presentea da. Ba al dago halako belaunaldirik? Zentzurik al du belaunaldiez hitz egitea? Eta konpromiso santu horretaz?

Zaila egiten zait urte eta geografia beretsuetan jaio izanagatik belaunaldiaz hitz egitea. Bestalde, errazegia da etiketak jartzea eta idazten duzuna eskola, korronte, estetika edo poetika jakin batean lerratzea. Gerta daiteke, eta gertatzen da, alde handia egotea liburu baten eta bestearen artean, egile berdinaren uztaz ari naiz. Konprimisoa, literatura konprometitua. Beno, eztabaida luzea da eta ñabardura asko dituena gainera. Maiz lehenengo lerrotik kutsu politikoa duten liburuak dira eraginkortasun politiko gutxiena dutenak, moralistak direlako, efektistak. Eta alderantziz: sutila denak, iradoki egiten duenak, indar handiagoa du. Nire ustez, literaturaz ari naiz, gakoa ez da edukia, forma baizik: nola idazten duzun jorratu nahi duzun gaia, ze irtenbide formala ematen diozun.

-Ildo horretan, sentitzen al duzu zure liburuen artean ezberdintasun nabarmenik? halako eboluzioren bat ba al dago zure karrera literarion?

Karrera literario hitzak beldur pixka bat ematen du, atzera egiten dut gorputzarekin hori entzuterakoan. Errespetu handia diot idazle hitzari, idazle izatea ardura handiko lana delako. Baina aldi berean, idazlearen figura desmitifikatu egin behar dela uste dut, hau da, denok dugu barruan sormen ahalmena, Joseph Beuys-ek esaten zuena gogora ekarriz. Nire liburuetaz galdetzen badidazu, esango nuke, Negutegia-ko bilaketa modu konszienteagoan egin dudala, eta lehen esan bezala, luzeagoa izan dela prozesua. Izugarri gozatu dut denborarekin izan dudan jolas moduko hori, hitzei arnas gehiago ematen. Hitzak denborarekin nire belarrian aldaketarik ba ote zuten ikusteko aukera izan dut, ozen irakurtzerakoan hitzen doinua bilatuz.

-Ledig House International Writer Residency bekari esker New York-en egon zara bolada batez munduko beste bazter batzuetako idazleekin batera. Zelako esperientzia izan da? Han ezagutu duzun inoren obrarik gomendatu al zenezake?

Lan egiteko, zure lanean zentratzeko, leku aproposak dira idazleen egonaldi hauek. Horretarako pentsatuak dira. Dena dela, ez da beka bat, egonaldi bat baizik. Esperientzia bereziak izan dira, bai New Yorkekoa eta baita Suizakoa ere. Aukera ona da beste idazleen prozesuak eta lanak gertutik ezagutzeko. Katharina Höckerren poesia eta Patricia Dunckerren lan batzuk gomendatuko nituzke.

-Beka, sariak eta abarrekoak direla-eta, inpresioa ematen du euskal literatura ez ote den, hein batean, subentzio-literatura bat. Nola ikusten dituzu sari eta beken kontu hau? Zertarako iruditzen zaizkizu baliagarri? Zein puntutaraino eragiten dute literatura eta idazleen autonomian?

Hau ere eztabaida luzea da. Eta ezagutzen al duzu diru-laguntzik behar ez duen kulturarik? Erakunde publikoetatik kultura bultzatzea guztiz beharrezkoa da. Estatu Batuetan beste muturra dugu, hau da, kultur ekimen gehienek finantziatzio pribatua dutela. Multinazionalak eta hainbat enpresa pribatuetatik jasotzen dute dirua han. Eredu neoliberala litzateke hau. Ez dut gehiegi luzatu nahi, baina zerbait argitu nahi nuke: idazle gutxi batzuk dute salmentetik bizitzeko aukera. Besteok, idatziko badugu, bi aukera ditugu: beste lan batean aritu eta geratzen zaigun denbora literaturari eskaini, bikoizketa horrek batzuetan dakarren nekearekin; eta bigarrengo aukera diru-laguntzak dira, literatur lan bati behar duen denbora eskaini ahal izateko. Eta laguntza hauek ez dute idazleen autonomia baldintzatzen, nire kasuan ez behintzat.


-Periferiak proiektuaren bultzatzaileetako bat zara. Nola definituko zenuke proiektu hau? Zeintzuk dira bere helburuak? Nola sortu zen Periferiak antolatzeko ideia?

Seigarren topaketak amaitu berri ditugu. Donostian izan dira, “Humano caracol: pentsamendua mugimenduan” izenburupean. Hiru urte daramatzagu topaketak Bilbon eta Donostian egiten. Pentsamendua, artea (zentzu zabalean) eta ekintza uztartzen ditugu. Gogoeta eta pentsamendu guneak sortzen dira topaketetan zehar proposatzen diren hitzaldi, tailler, laborategi eta antzerki ekintzekin, eta horrek esperientzien trukaketa bat ahalbideratzen du. Hizkuntza hibridoen laborategi bat sortzen da. Lehenego edizioa Livornon egin genuen, Italian. Behar bat izan zen orduan, eta orduz geroztik, merkatuaren ereduetatik kanpo dauden eta edukiak sortzen dituzten proposamenak egiten ditugu. Lantzen diren edukien artxibo lanari ere garrantzia handia ematen diogu.

-Orain arte Periferiak burutu dituen jardueretatik zeintzuk nabarmenduko zenituzke?

Zaila egiten zait bat nabarmentzea. Dena dela, Joaquín Jordáren prozesuak gertutik bizi izana azpimarratuko nuke. Pertsona, sortzaile, pentsalari, inteligentzia handi bat izan da. Zendu den arte borrokatu duena. In memoriam. Jordárekin batera John Berger, Gianni Celati, Paolo Virno, John Holloway, Giovanni Arrighi, Belén Gopegui eta abar luze bat ezagutu izana aberasgarria izan da oso. Eta esate baterako, antzerki eta dantza taldeekin egin dugun Zubiak laborategia ere emankorra da. Beraz, Periferiak-en modu batean edo bestean parte hartu duten pertsona guztiak azpimarratuko nituzke.

-Ba al duzu egitasmo berririk esku artean?

Emine Sevgi Özdamar eta Dionisio Cañas idazleekin grabatutako bidaiekin dokumentala egingo dugu, eta horri heldu behar diot. Material ugari dugu edizio lana egiteko.

Bukatzeko, zeintzuk izan dira azken aldian gehien bete zaituzten obra eta idazleak? Euskaldunen artean?

Pessoaren Il libro dell´inquietudine liburuaren edizio batekin ibili naiz denbora luzean, tarteka hartzen eta zatiak irakurtzen. Inoiz amaitzen ez den liburu horietakoa da, bueltatzen zarenero irakurketa berriak egiten dituzulako. Emine Sevgi Özdamarren obra ere irakurtzen ibili naiz. Euskaraz Bernardo Atxagaren Lekuak eta Karlos Linazasororen Denbora aleak poema liburuarekin izugarri gozatu dut.

Kreazionismoari buruzko eztabaida

Komunean aurkitu nuen Huidobro, Rimbaudi Lizardi non zebilen zazpigarren aldiz azaldu ondoren.

-Aupa!
-Aupa!

Eta gertatu ohi denez, begira gelditu zitzaidan. Niri edo nireari, oraindik ez dut hain argi, poetek ere halakoei begiratzen diete eta, hala uste dut nik, ez? Gainera, igarri zuen ezagun egiten zaitzaidala haren arupegia, ohi baino gehiago begiratzen nuela, banuela bere berri, edo gustuko nuela, agian. Zerbait bai, larri ikusi bainuen. Nire begiradari nola erantzun asmatu ezinik edo. Zerbait esan edo ez esan egon nintzen une batez. Eta azkenean...

-Zer, orduan, hor jarraitzen duzu Creacionsimoaren  kontu horrekin ez?
-Bai, bueno, bai, hil nintzenetik gutxiago baina... bai, bai. Hor gabiltza.
-Eta?
-Ba gustora...
- hum hum. Poema naturak zuhaitza egiten duen bezala egin behar da, eh?
-Bai, bai.
-...
-...
-Orduan zer, komunetik zakilera pix-errekak salto egin duela esatea zuzena da?-Esan nion nik, erdiz-broman, erdiz bere teoria ongi ulertzen nuen konprobatu nahian.

Kasualitatez, arratsalde hartan bertan irakurri bainuen bere gaiari buruzko manifestua. Poetaren eginbeharra errealitate berriak eraikitzea da, bere ustez; hau da, ez natura erreproduzitzea, baizik eta errealitate berriak sortzea poemaren bidez, nolabait ere poetaren begiak, sentiberatasunak, eraikitako munduaren berri ematea. "No seré tú esclavo, Madre Natura, seré tu amo", dio berak, eta "Hazte hombre te digo como yo a veces me hago mar", esaten dio itsasoari beste olerki batean.. Poeta batek esistituko ez bailtz esango ez liratekeenak esan behar ditu. Bazegoen, eraikuntza hori azaltzen zuen Gerardo Diegoren poema bat, ez dut zehazki gogoan, esango nuke orrialde honetan. Eta era berean, oso esanguratsua da poema hau  -alferrek jo bezate lehen Cantoaren 645. lerro ingurura, adibidez-.
Salto egin du pixerrekak komunetik zakilera. Bai, nahiko pozik gelditu nintzen esaldiarekin. Isilik gelditu zen bera tarte batez, harrituta, uste nuen.

-Beno,...
-Zer?
-Oso sormen maila txika da hori. Azken finean ordena, kausa-efektua, eta kronologia aldaketa txiki bat besterik ez da izan. Ez nuke esango benetan ezer sortu duzunik...
-Bai?












Idatzita ezer ez duten lerro hauek guztiek azaltzen dutenez, isilik gelditu ginen denbora luzez -ikaragarria zerbezen eragina-. Eta azkenean, eskuak garbitzen ari nintzela zer edo zer esan zidan.

-Ortzadarrak batzen ditu hondakinak eta estatuak. Hori hobetsiko nuke nik, edo zubi txiki bat gehiago jaurti dio heriotzak bizitzari, ortzadarra aipatu nahi ez bada...
-Tira...
-Zer?
-Ez dakit...
-Nik behintzat, nahiago dut... Halere, ez dakit, anekdotikoegia da, ez du balio handirik...
-...
-...

Ba nik nahiago nuen nirea, no te jode! Tira... Azkenean lortu nuen Neruda eta Reverdy aipatzeko tentazioari eustea... azkenean...
-Eta, Tzara ongi?
-Bai, bai, hor dabil.
-Ba ongi segi, bai?
-Bai, ongi pasa. Aio
-Aio.

Kabul: "guretzako Dut argentinarrentzako Maradona bezala da, erlijio bat!"

Talde Hondarribitarrak sei kanta eta bideoklip batez osaturiko lan berria kaleratu du Psilocybina records-en babespean, euren eta haien beste lagun musikero batzuen babespean, alegia. Disko honi buruz, Psilocybe musika elkarteari buruz eta beste hainbat gauzataz solastu da Eñaut, taldeko baterijolea.

Bidasoako arrainek jaten dituzten onddoen eta eta inguru horretako taldeen soinu antzekotasunen arteko erlazioaz gehiago jakin nahi izanez gero, artikulo egokian zaude.

Zenbat denbora daramazue taldearekin, nola sortu zen?
Taldea 2001.urtean sortu zen, institutu garaian. Musikarenganako miresmen handia genuen eta talde bat sortzeko gogoa eta ilusioa oso handia zen. Irungo lokal batzuetan hasi ginen ensaiatzen, anpliak autobusean eramaten eta hilabetero irungo lokal hauen jabeei sakelak diruz betetzen.

Nola definituko zenuke zuen soinua? Nik zuen inguruko taldeen influentzia asko nabaritu ditut. Hala nola, Dut, Lif edo Kuraia…
Ba egia esan jende askok esan digu hori eta ez da lotsarazten gaituen gauza bat. Are gehiago, harro gaude horretaz. Jo dugun leku ezberdinetako jendeak Duten antza dugula esan digu, eta Dut guretzako argentinarrentzako Maradona bezala da, erlijio bat! Lif berriz, txikitatik entzun dugun musika da, 12 urte genituela herriko jaietan jotzen ikusi nituen eta ikaragarria izan zen neretzat. Amaren errieta jaso nuen etxera berandu iristeagatik. Eta Kuraiarena gauza berria da, maketa grabatu ondoren batek baino gehiagok esan digu, gitarraren punteoren batengatik edo, baino kabul-ek “uouo” gutxi egiten du.
Ba orokorrean bidasoa bailaran badago “bidasoa soiñua”, hau bidasoa ibaiko arrainek jaten dituzten perretxikuek gure liseri aparatuan bukatzen dutelako da!

Euskal Herriaz kanpoko taldeei begiratuz, ba al duzue erreferenterik? bereziki gustoko talderik?
Bai bai, badirudi onddarbikoek Gantxurizketaz haratagokoari buruz ez daukagula ideiarik, baina zorionez ez da gure kasua. Azken urte honetan taldeko hirurok entzun dugun talde ikaragarri bat Snapcase da, Estatu Batuarrak.  Eta hauetaz gain Tool, Helmet, Machine head...eta horrelako taldeak ere entzuten ditugu.

Kolaborazioei begiratuz gero, Zea mays-eko Aiora, Lif-eko Danel eta Izaerako Aritz-ek lagundu zaituztete ahots batzuekin. Nolatan sortu ziren kolaborazio horiek?
Ba egia esanda, aspalditik gabiltza abeslari baten bila. Hasiera batetan bost partaide ginen taldean eta abeslariak eta gitarristak taldea utzi zuten. Gitarkaitzek hartu zuen bere gain ahotsaren ardura eta nahiz eta asko ikasi duen, bere gustoko instrumentua gitarra da. Horrela maketa grabatu baino hilabete batzuk lehenago Daneli esan genion ea Kabuleko abeslaria izan nahi zuen eta esan zigun ez zegoela beste talde baten abesteko gogo eta denborarekin, baina maketarako abesti bat gustora asko grabatuko zuela. Aritzorena berriz momentuan bertan atera zen (Aritzo egunero egoten zen gurekin grabazioan), nik grabatu behar nuen aritzek grabatu zuen zati hori. Grabatzen hasi nintzen eta nere ahotsak egun horretan greba egitea erabaki zuen. Nere ahotsaren grebaren berri jakin genuen unean bertan iritsi zen Aritzo lokalera eta ea berak grabatu nahi zuen esan genion. Eta hara hor non geratu den izaeratarren kaiola barruko pizti zaurituaren ahotsa!
Aioraren kolaborazioa bestelakoa izan zen. Gure artean beti komentatu izan dugu Aiorak oso ahots ederra daukala, asko gustatzen zaigu. Horrela egun batean deitu egin  genion. Berak baiezkoa eman eta abestia bidali genion. Grabatzera etorri zenean ikaragarria izan zen. Abestia pare bat aldiz entzun eta bi tomatan grabatuta!!!

Zuen lehen esperientzia izan al da grabatzeari dagokionen? Gustora gelditu al zarete emaitzarekin?
Aurretikan bi abesti geneuzkan grabatuta, lehenengo grabazioa Psilocybe10 diskorako izan zen. Bertan Psilocybeko talde ezberdinek abesti bana grabatu genuen, baina grabazio hau 5 izatetik 3 izatera pasa giñen momentuan bertan izan zen eta nabari da. Bigarrena gaztemugik ateratako beste disko rekopilatorio batetarako “beldur” abestia grabatu genuen. Baina azkeneko lana izan da serioena, abesti bat baino gehiago grabatzen genuen lehenego aldia izan da. Emaitzarekin oso gustora gaude, baina hurrengo bat grabatzeko gogoa are handiagoa da orain, horrelako grabazio batetan asko ikasten baita. Aurrezten hasi beharko gara..

Nola ikusten duzu Euskal Herriko eszena musikala kontzertuei zuek bezalako talde “txiki”en kontzertuei dagokionean?
Etxeko sofan eserita mobilera noiz deituko dizuten zain hobe duzu pelikula on bat alokatzea, luzaroan egon beharko baitzara zain. Hau da, gaur egungo talde “txiki” asko kexatu egiten dira kontzerturik ez dutelako. Hasierak horrelakoak dira eta asko mugitu beharra dago, batera deitu, bestera emaila bidali... eta hamar kontzertu lotzen dituzunean hamaikagarrenean deitu egiten dizute jotzeko eta poliki-poliki gero eta gehiago deitzen dizute. Baina ipurdia mugitu beharra dago, eta ondo iruditzen zait gainera. Gero denok egiten ditugu letrak gaur egungo gazteak mugitzen ez garela esaten. Bada garaia teoriak alde batetara uzteko eta praktika aurrera eramateko!

Joseba Sarrionandiaren poema bat musikatu duzue. eta orokorrean zuen hitzak nahiko landuak daudela ematen du. Literaturarako interesa al duzue? garrantzia handia ematen al diozue gauzak esateko moduari?
Letrei beti eman izan diegu garrantzia, musikako parte baita. Baina letrak egiterako orduan ez gara zuzenak, mezua ez dugu zuzenean helarazten. Idazten dugunean argi daukagu zer idatzi nahi dugun momentu bakoitzean. Horrela unean uneko sentimendu eta bizipenak idazten ditugu, baino interpretazio bat baino gehiago izan dezakelarik idatzitakoak. Bakoitzak uler dezala ulertu nahi duena, edo entzun dezala entzun nahi duena. Horrela idaztearena ez da aurrez bilatu dugun zerbait, baizik eta barrutik atera zaigun zerbait. Bete abestia idatzi genuenean adibidez argi geneukan letra argi asko ulertu behar zela eta ez zela interpretaziorako lekurik geratu behar. Eta halaxe egin genuen.
Sarrionandiarena berriz, gitarkaitzen burutapena izan zen, abestia egiten ari ginela Sarriren nobela bat ekarri zuen eta letra horrekin identifikatuta sentitzen zenez, letra hori jartzea erabaki genuen.

Psilocybe, hondarribiko musika taldeen elkarteko partaide zarete. Kontatuko al zeniguke piska bat zertan datzan elkarte hau? Zein da funtzinamendua eta etorkizunerako dituzuen proiektuak?
Uzten badidazu galdera hau egin berri dugun letra batekin erantzungo dizut:
       
PSILOCYBE
adreiluak du zure garuna zanpatzen
zamarrak ez dizu egia ikusten uzten
bizitza aurrera doa
minbizien gañetik
atzera begira
ez dago bizitzerik
garuna doñu gabe
burua laukiturik

psilocybe ni naiz ta kitto
psilocybe enaiz geldituko
psilocybe gu garena da
psilocybe ez da aldatuko

Hala eta guztiz aurreko galderan erantzun dizudan bezala, bakoitzak bere interpretazioa egiteko bidea uzten dugu gure letretan. Baina letra honen ondoren komenigarria ikusten dut Kabuldarrek psilocybe nola ikusten dugun azaltzea eta letraren gure interpretazioa azaltzea:
Pasilocybe duela 13 urte sortu zen Onddarbiko musika taldeen elkartea da. Udalak garai batean eskola bat izan zen eraikuntza zahar bat utzi zien herriko musikerueri eta elkarlanean eta txosnatik irabazitako diruarekin hiru entsegu lokal eta bi almazen txiki eraiki zituzten. Urteak joan urteak etorri, talde ugari pasa dira bertatik eta baita mila ekintza burutu ere; Herri bazkariak, milaka kontzertu, kontzertuetara joateko autobusak, bertako taldeekin osatutako bi disko, etab luze bat. Gaur egun berriz, zigilu bat ere atera dugu: Psilocybina, bertako taldeak laguntzeko asmoz. Zigilu hau aurrera eramaten duena gu geu gara, psilocybeko taldeak, talde bakoitzak darama bere kudeaketa. Talde bakoitzak dauka bere taldearen erantzunkizuna.
Eta azkenik nola ez, denen ahotan dabilen proiektua. Psilocybeko kontzertu aretoa. 13 urtetan zehar  gogotik lan egin ondoren eta milaka eta milaka firma bildu ondoren lortu dugu udalak psilocyberi itxatxia dagoen lokala ematea. Datorren udazkenean hasiko dira obrak. Bertan egongo den gauzarik garrantzitsuena psilocybetar bakoitzaren ilusioa eta gauzak egiteko gogoa izango da eta  nahiz eta obrak oraindik hasi ez, hilabeteak daramatzazkigu astero astero bilerak egiten, lan taldeak sortu, nola kudeatu pentsatzen, zer musika ekipo komeni zaigun pentsatzen... Horrela kontzertu aretoaz gain, grabaziorako estudio bat, irrati bat, barra bat, komunak... egongo dira. Argi geratu dadila beti agertzen diren oztopo eta trabek indartsuago sentiarazten gaituztela, eta oztopo guztien gainetik aurrera goazela!
GORA PSILOCYBE!!!!!

Eremu Lautarrak Iban Zalduari buruz gezurretan

—Aupa Beñat! Aspaldiko.
—Koño! Aupa
—Zer moduz gauzak?
—Bah... hainbestean...
—Triste ikusten zaitut...
—Tira...
—Zer duzu ba?
—Ez, ezer ez...
—Zer, dagoeneko zuri ere jendeak ez dizu kasurik egiten Atxagaren kontuarekin ezta? Niri ere ez...
—Orain modan dagoena su-etenarena da eta... Nik uste gure 15 minutuko fama bukatu dela. Beste zerbait bilatu beharko dugu.
—Bai, beharko... Badakizu kolaboratzaileak dirua eskatzen hasi zaizkidala?
—Bai zera!
—Artikuluko 100 euro aizu! Eta beraiek adostuta gainera. Sindikatu bat ere sortu nahi omen dute, izorrai...
—...
—Eta ulertuko duzunez kolaboratzaileak behar ditugu. Haien kontura bizi gara eta!
—Aizu, oraintxe ideia bat eduki dut
—Kolaboratzailerik gabe funtzionatzeko?
—Ez ba! Dirua lortzeko.
—Kontatu

—Begira: badago idazle bat, Iban Zaldua, ez dakit ezagutuko duzun...
—Zer hasiberriei dirua kendu nahiean?
—Et, et, et, tipo hau ez da hasiberri bat, azkenaldian famatzen hasia ere bada.
—A bai e? Eta zergatik?
—Funtsean, euskal literaturako boutade-teorizatzaile nagusia izateaz gain -poeten kontra, belaunaldi gazte-arrakastatsuaren kontra, Sari Nazionala irabazitako idazlearen kritikari zorrotz etab.-, bere lanen abantaila nagusia motzak direna da. Ipuin motzak idazten ditu batez ere, mikroerrelatoak deitzen dizkiete eta ez dakigu oso ongi zergatik, baina bere ipuinen gainean hitz egiten den bakoitzean beti azaltzen da Borgesen aipamenen bat alde batetik edo bestetik (ez dugu makurki pentsatu nahi halere, ez gara hain zitalak). Eta jakina, Borges Borges da, batez ere Euskal Herrian. Orain, kontua da tipoak bere liburu baten gaztelaniazko itzulpena atera behar duela.
—Mmm, segi kontatzen...
—Xabier Olarrarekin egin zenituen planak ikusi nituen, eta antzeko zerbait egitea ez legoke gaizki. Guk Zalduari bonboa, txindata eta orkestra guztia ematen diogu, eta berak trukean kanon bat ordaintzen digu
—Baina zuk uste onartuko duela? Idazleak ia zubipean bizi dira hemen eta gainetik diru eske joatea... Ez dakit ba...
—Hor dago koska. Tipo honek idazlea izateaz gain lan duin bat dauka: unibertsitateko irakaslea da
—Ba hauek ere azken aldian hor dabiltza diru eske, gutxi kobratzen dutelakoan!
—Baina Ekonomiaren Historia erakusten du!
—Ah, bale. Akaso, horregatik...
—Zer iruditzen orduan?
—Beste arazo bat ere badago...
—Zer duzu orain?
—Gaztelaniaz izate hori... Niri berdin zait, baina azken aldian funda mentala jantzita daramaten irakurle gehiegi ikusten dut
—Baina jatorrizko liburua euskaraz idatzia dago, eta gainera, erdal publikoa ere euskarara hurbiltzen du... Eta zer arraio, esango didazu: Cortázar, Vila-Matas, Bolaño... Horiek denak baztertu behar ditugu gaztelaniaz idazten zutelako?
—Ezetz ba. Baina ez pentsa kritikarik jaso gabe geratuko garenik... Hala ere, pentsatzen jarrita, su-eten garaian gaude, abertzale erradikalak eta konstituzionalista baskistak elkarri airera muxutxoak ematen dabiltzalarik (badakizue, esku ahurrera muin egin, eskua zabaldu eta putz egin, beti ere distantzia prudentzial batera, zer gerta ere), nor ausartuko da guri ezer leporatzen?
—Behintzat jendearen ahotan izango gara. Garrantzitsuena ez da gutaz ongi ala gaizki hitz egitea, gure izenak ahoz aho ibiltzea baizik...
—Arrazoi duzu. Eta nola izena du liburu berri horrek ba?
—Mentiras, mentiras, mentiras. Euskaraz Gezurrak, gezurrak, gezurrak izena duena.
—Behintzat izenburua bere horretan utzi dute, detaile bat. Jo, baina ipuingintza... Ez al da pixka bat bigarren mailako generoa?
—Aizu, esan dizut lehen ere motzak direla ipuinok, eta gainera nekez topatuko duzu bertan inolako zailtasun gramatikal edo lexikalik. Hau da gure pagotsa!
—Kritikarik edo badugu eskura?
—Ba oraintxe nator Koldo Mitxelenako hemerotekatik.
—Eta?
—Hau atera dut...
—Mmmm... Felipe Juaristi... "gaztea arren edo horrexegatik beharbada, ofiziodun idazlea dugu". Jo tipo hau beti gaztetasuna gora eta behera. Baina nahiko ondo jartzen du ezta?
—Esan dizut ba, tipoa famatzen hasia dela. Zerbaitengatik izango da.
—Ez baina benetan, liburua erosteko gogoa sartu zait.
—Bai zera! Orain esango didazu irakurri egingo duzula kritika egin aurretik.
—Ba agian bai aizu...
—Nik ere apalean daukat aspaldi honetan. Badakizu, Durangoko Azokatik liburu bat erosi gabe ez itzultzeagatik erdi-konpromisoz erosten diren horiek.
—Hala ere ezer egiten hasi aurretik kanonarena konpondu beharko genuke.
—Ez dut uste horretan arazo handiegirik izango dugunik. Imaginatu, tipoak Epeleko Etxeberrin eta Obabako Alaska Hotelean egiten zituen familiako bazkariak.
—Bueno, Epeleko orain itxita dago, baina Fagollagan bazkaritxo bat ere... Gosea sartzen hasi zait...
—Bai bazkalordua ere badugu eta gu hemen tertulian.
—Zer, Arzakera joango gara?
—Berriro?
—...
—Bueeeno, baina oraingoan nik ordainduko dut eh!
—Ezta pentsatu ere! Hau kolaboratzaileen diru kutxatik. Zer uste dute horiek?

Oharra: Hemen esandako gauzaren bat GEZURRA bada, ez gara gu izan, Iban Zalduaren errua da. Argibide gehiago Gezurrak, gezurrak, gezurrak liburuan. Mentiras, mentiras, mentiras liburuan, alegia.

Sexty Sexers, Rock??™n??™Roll-a bizimodu bezala.

Talde nafarreko Joseba “Electric child” Baleztenarekin hizketan izan ginen, beren “Iluntze berri baten bila” lan berria aitzakiatzat harturik. Ideiak argi ditu zuzeneko bortitzdun boskoteak…

[EremuLauak] Gazteak zarete, baina jadanik demo eta disko bat duzue kaleratua, izenez aldatu duzue…

[Joseba Baleztena] Bai, dena hagitz azkar pasa da. Bueno, egia esan azkar pasa zaigu, baina gibelera begira jarriz gero, lau urte daramatzagu proiektuarekin!

[EL] Gazte hastearen ondorio, orduan, bide guzti hau ibilia izatea?

[JB] Bai, hori da. Lehen aldiz instituto garaian elkartu ginen eta hortik aintzinerakoa prozesu natural baten ondorio izan da; hasieran denborapasa gisan jo, bertsioak egiten hasi, kanta propioak konposatu, zuzeneko batzuk eman eta maketa grabatzera sartu arte.

[EL] Maketa Maikel-ekin grabatu zenuten Beran bertan, 2004ko neguan. Nola ikusten duzue orain begiratuta grabazio hura?

[JB] Ba kanta bat aditu nuen orain dela guti ostatu batean eta ezusteko ona hartu nuen, oraindik indartsu eta fresko sonatzen baitu.  Momentu hartan ginena erakusten du maketak. Ez da sobera heldua, baina gustora gaude lortutakoarekin.

[EL] Kontzertu asko eman dituzue, ia gelditu gabe. Zuzeneko taldetzat ikusten al duzue zuen burua?

[JB] Dudarik gabe. Diska aitzakia bezala ikusten dugu kontzertu gehiago eman ahal izateko. Maketak bezala, garai honetan garena erakusten du diskoak, heterogeneoa dela uste dut.

[EL] hainbeste kontzerturen artean Misfits eta Gloucifer bezalako taldeekin jotzea azpimarratuko nuke. Nolakoa izan zen esperientzia?

[JB] Ba amets bat betetzea izan zen guretzako. Taldea sortu baino lehen zale ginen eta gero eskenatokia talde horiekin partekatzea izugarria da. Misfits-ekin kontzertu ona atera zitzaigun. Gloucifer-ekin berdin, baina nik pertsonalki ez nuen aunitz disfrutatu, presioa agian… 900 pertsona ziren gure aurrean eta… esperientzia izugarria izan zen.
Dena den, ez nituzke bi kontzertu horiek bakarrik azpimarratuko, Potemkin, Dirties, Sufin Kaos etab.-ekin jotzeko aukera izan dugu eta hori ere izugarria izan dan.

[EL] Diskoa orain dela hilabete bat kaleratu zenuten, baina badu bere denbora, ezta?

[JB] Bai. 2005eko abuztuan burutu genuen grabaketa. Kanta batzuk garai horretakoak dira, baina beste batzuk maketa eta berehalakoak. Diskoa kanta bilduma bat bezala ikusten dugu, ez dugu disko-kontzeptu batekin grabatzen, kantak egiten baititugu, ez diskoak. Musika aunitz aditzen dugu ere… eta kanta egiteko momentuan aditzen dugunaren arabera izaera desberdineko abestiak ateratzen zaizkigu. Ideia berriak ditugu jadanik, baina hurrengo diskorako gehiago landu nahiko genuke disko-kontzeptua, hasieratik bukaerara.

[EL] Musikazale amorratuak zarete, ezta?

[JB] Bai, dena antolatzen dugu musikaren inguruan. Asteburuetan  entsaiatu, kontzertuak jo edo ikusi egiten ditugu, eta astean zehar musika entzun!

[EL] Beste musika talde batzuei erreferentzia argiak aurkitzen ditugu hitzetan. Hala nola, Bon Scott-ekin hitzegindakoak aipatzen dituzue, Johnny Cash-en bila ibiltzen zarete…

[JB] Bai, ez dugu bat ere lotsarik gure influentziak adierazteko orduan.

[EL] Influentzia musikal zuzenak ere nabari dira diskoan zehar…

[JB] Bai, kanta batzuek badute Scandinavia-ko “high energy” eszenaren ikuturik, bertze batzuek 80. hamarkadako hard rockaren bidetik doaz. 70. hamarkada ere agitz gustoko dugu eta bertatik ere edaten dugu.

[EL] “Hiltzen naizenean” kanta berezia egin zait beste kantuekin alderatuz…

[JB] Pila bat kostatu zitzaidan kantaren eskema eta ideia denei buran sartzea. Bi zati dituela esan daiteke; Lehenengo zatian abesti konbentzional bat da baina bigarren zatian psikodeliarekin jolastu nahi genuen, bukaera errepikakor batez, “bidaia” bat. Diska bukatzeko “amaiera gabeko kanta bat” nahi genuen.

[EL] “Heart full of soul” bertsioa da, ezta?

[JB] bai, betidanik gustatu izan zaizkigu bertsioak, eta gure gusto horren adierazgarri diskoan hau sartzea erabaki genuen. Gouldman-ena da kantua berez, baina guk The Yardbirds-en moldaketarekin ezagutu genuen. Bertsio nahiko pertsonala atera zaigula uste dugu, kanta gure terrenora ekarriz.

[EL] Bukatzeko, bideoklip bat ere grabatu duzue. Nolatan?

[JB] Bideoklipak ikustea gustoko dugu, onak direnean, eta gure lagun Joxevisky-k (Arkatzbakar Studio)  grabatzeko aukera eman zigun. Berak, gainera, gure musika ezagutzen du taldeko beste edozeinek bezain bertze. Gidoi bat egin zuen, eta berak grabatu eta ekoiztu du. Txukun geratu da.

Angel Erro: "Gure behi sakratu batzuk zaurituak sentitzen hasi dira"

Poesiari haize berria zulo txikitik ekartzen saiatzen dihardu Errok; egunerokotasunetik, hurbiltasunetik. Bere ustez, errazkerian erori izan da poeta asko Euskal Herrian (aitortu digunez, baita bera ere garai batean) eta gutxi landu den bidea da berea. Belaunaldi berriak datoz zaharrak hiltzera, baina oraindik ez dirudi indar aski dutenik.    

Bi aitzaki behar dira Angel Errorekin hitzordua egiteko. Bata duela hilabete batzuk kaleratutako Gorputzeko humoreak liburua, bestetik Garan idatzi zuen artikulua. Egunkarirako idazten zuen lehen artikulu hartan zer eta Bernardo Atxaga jaunak esandako bati aurka egiten zion! Izan ere, "poesia ligatzeko egiten da batez ere". Gainera, bere telefonoa ere uzten zuen inork gaiaz hitz egiten jarraitu nahi izango balu ere.

Ez zen, noski, denbora asko behar izan; telefonoa hartu eta saiakera bat. Sei tono. Ez du inork hartu. Beno, ba ez, "ez da bere benetako zenbakia izango". Literatura eta konpromisoari buruzko gogoeta bide egiten hasia zen ordurako. "Gaur egungo idazleek...". Telefonoa. Zenbaki ezezaguna. "Bai?", "Kaixo! Barkatu, ez naiz heldu", " Angel zara?", "Bai". Bi aitzaki besterik ez dira behar izan.

EREMULAUAK: Gorputzeko Humoreak hau argitaratutako bigarren lana duzu eta ahots poetiko helduagoa sumatzen zaie poemei.

ANGEL ERRO: Adina badut ahotsa finkatzen joateko, ez? Hasieran beldurrez hasten zara, denbora guztian barkamena eskatuz bezala, pentsatuz hau horrela egiten dut baina egin nezake beste modu batera... hori egia da, baina pixkanaka zurea zer den ikusten zoaz eta zer ken dezakezun, zer mantendu dezakezun...

ERMLK: Eta Harkadian ni (aurreko liburua) haren arrastorik ere, unibertso klasikoaren pisua agerikoa baita adibidez.

A. E. :Bai, klaro, kromoak bezala dira olerkiak; bilduma handitzen eta osatzen doa. Lehenengoko iruditeria oso mugatua eta finkoa zen. Nire buruari arau batzuk jarri nizkion eta ez nituen apurtu nahi izan. Honetan berriz, irudi eta erreferentzia horiek atzean utzi gabe -ze horiek ere nireak dira eta alzheimer-ak jo ezean nirekin eramango ditut-, beste unibertso batzuk sartu nahi izan ditut, beste mundu batzuk.

ERMLK: Pop art-ari sarbidea ireki diozu. Badirudi lehengo liburuan erreferentzia koadriga bazen, honetan Villabesa dela. Oso lan kontzientea dirudi gainera.

A. E. :Bai, esaten didaten arren Eta harkadian ni liburuak oso harrera ona izan zuela, nik ez nuen hori ikusten. Bigarren liburu hau gainean nuen klasiko etiketa hori kendu nahiean egin dut, nahiz eta oraindik zipriztin batzuk agertu hor eta hemen. Modernitaterako pausu hori egiten saiatu naiz eta hor Villabesak sartu ditut eta...

ERMLK: Eta Google interneteko bilatzailean agertzen den esaldi bat (Voy a tener suerte) erabili duzu olerki batean aipu bezala. Ausarta izan behar horretarako.

A. E. : Bai eta nik uste dut hori dela liburuaren punturik onentarikoa.

ERMLK: Umorean lehenago ere landu duzu, baina iruditzen zait horri ere beste buelta bat eman diozula oraingo honetarako.

A. E. :Nik poema hauek egin ditut pentsatuz lehengo liburukoak baino umoretsuagoak zirela, ironikoagoak. Gero berirakurtzean konturatu naiz ez zela hainbesterako. Halere, bide hori aukeratu dut eta ez dut uzteko asmorik. Beste batzuek xaboizko ponpak eta horrelako mundu poetikoak eraikitzen dituzte, nik oso argi ikusten dut umorea eta bertsolerroak elkartzeko aukera, eta aurrera.

ANGEL ERRO -VS- ANGEL ERRO

ERMLK: Beste irudipen bat badut nik hemen. Zure poesia modernitatera ekartzeko lana oso kontzientea izan dela esan duzu, baina uste dut poesia handitasunetik urrundu eta egunerokotasunera errenditzen saiatzeko esfortzua ere egin duzula. Hori adierazten duten poema franko  ikusi ditut liburuan, baina Poeta ezindua-ren olerkiak aparteko azterketa merezi duela uste dut. Bukaeran, batez ere, kritika oso gogorra dago.

A. E. :Bai. Poema horretan gertatzen dena da niri ere gertatzen zaidana. Lasai nagoenean eta mistiko jartzen naizenean oso gauza sakonak bururatzen zaizkit, baina gero hizkuntza labur geratzen zait horretarako. Baina, ez dut uste hori niri bakarrik gertatzen zaidanik, baizik eta jende askori.

Nire inguruan ikusten dudana poesia egiteko moduetan da askotan jotzen dela olerkian aipatutako horretara. Sakon iruditu nahi horretan biderik errazena hartzen da maiz. Nik ere har nezake bide hori, ez dakit...

Nik hau borroka bat bezala kontsideratzen dut esan nahi duzun eta esaten ahal duzunaren artean. Nik nire burua benzitua ikusten dut horretan eta egunerokotasunaren bide honetatik jo dut, baina porrota bistatik galdu gabe.

ERMLK: Porrota?

A. E. : Bai, nirea. Hemen, frakasatu guztiak bezala, hori aitortzen ez duten guztiekin sartzen naiz.

ERMLK : Gero, gainera, odol gaiztoz Gerrako haurrei buruzko poema idatzi egin egiten duzu!

A. E. : Hori oso poema zaharra da. Duela bost bat urtekoa, ni gazteago, berdeagoa eta tontoagoa nintzenekoa, uste nuenekoa gerrako haurrei buruz idazten zerbait egiten ahal genuela eta zerbait egiten genuela horren alde. Orain ez, orain soilik nire alde egiten dut.

ERMLK: Beraz, olerki horretan poeta klase horri eginiko kritikaz gain, Angel Erro berriak hil egiten du Angel Erro zaharra.

A. E. : Seguruenik bai. Olerki hori gainera, Iruñeko Udalaren literatur sariketa irabazi zuen nire lanetik hartu nuen.

ERMLK: Zure liburuaren beste zutabe bat hurbiltasuna dela esango nuke, lagunen izenak ageri dira... eta ez dakit hori olerkigintzan orokorrean gutxi ageri bada, euskal poesian ez al da gutxiago  ikusten?

A. E. : Nik susmo hori daukat, euskal olerkigintzan, ez bide bat, baizik eta autopista bat dago egina eta denek ez, hori orokorkeria litzateke eta nire partetik, baina bai askok hori hartzen dutela errezena delako. Eguneroko kontuen bidezidor hau bertan behera utzia izan da, hizkera zaindua baina ulergarriarena...

BEHI SAKRATUAK MINDURIK

ERMLK: Interneten ere aritzen zara Volgako batelarien blog-ean jo eta su eta hona nik bi artikulu ekarri nahi nituzke. Lehenak (egin klik hemen) hauxe planteatzen zuen; euskal klasiko erabili eta finkatu eta errotu baten falta hori transgreditzeko.

A. E. : Azken finean denek dakite hau; belaunaldiak tartekatzen doaz eta belaunaldi berriek zaharrak hil egin behar dituzte beren presentzia eta status-a bermatzeko. Hemen ez da hori gertatu, ez behintzat neurri berean. Adam swaizneskik poeta poloniarrak horixe esaten du poloniaz; han Milo, Hebert eta Szymborska poetak izan dira eta orain gazteak ez dira ausartzen horiengandik apartatzera, haiekiko sentitzen duten miresmenagatik.

Euskal Herrian herri txikia izateagatik, hizkuntza txikia izateagatik, minusbaloratua izateagatik edo dena delakoagatik berdina gertatzen da. Horri gure tradizio falta gehitzen badiogu, tempu eternu horretan gera gaitezke, ez aurrera eta ez atzera, eta horregatik artikulu horretan proposatzen nuena zen apokrifo on batzuk, baina on-on batzuk, egitea.

Azken finean, poesia solasaldi bat da tradizioarekin. Eliot-ek esaten zuen hori; poema bat askatzean sistema literario guztia kolokoan jartzen da ze honek aurretik datozen eskemetan integratu egin behar du eta ikusi egin behar da zer indar eragiten duen. Nik pobrezia hori ikusten dut hemen.

ERMLK: Eta belaunaldi berri hori ikusten al duzu orain?

A. E. : Niri usaia iristen zait, ezen gure behi sakratu batzuk zaurituak sentitzen direla, ez gehiegi maitatuak eta hori izan daiteke gauzak aldatzen ari direneko seinaleren bat, baina ez dakit... agian bai.

ERMLK: Aipatu nahi nuen beste artikulua hona ekarri gaituena da, Garan zure telefonoa eta guzti zuen hura. Bertan Bernardo Atxagak ligatzeko idazten duten poeten aurka esandako hitzak erabiltzen zenituen zure iritzia agertzeko; poesia ligatzeko ere egiten dela diozu.

A. E. : Ligatzeko ere, edo batez ere horretarako (irri egiten du). Bueno, txantxa gisa ere har daiteke hor esandakoa, baina nahikoa sinetsita nago horretan. Azkenean nik uste idatzi, munduko beste edozein gauza bezala, maitatua sentitzeko egiten dela. Batzuek pentsatzen dute maitatuago eta gizartean hobeki integratuta egongo direla poema sozialak eginez eta gehiago ligatzen dutela gaztetxearen aldeko olerkiak idatziz. Musika ere horretarako egiten dute musikoek, dena egiten da horretarako, jaio ere horretarako egiten da.

ERMLK: Uste dut elkarrizketaren titularra eman didazula hortxe. kar kar. Berriz bueltatuko naiz halere liburura. Gorputzeko Humoreak honetan inoiz baino gehiago biluztu zara. Eta liburuan aipatzen dituzun hiruzpalau lerro ditut hori komentatzeko, hauexek; "Batzuek noiz ikasiko ote dute bereizten /ni poetikoaren eta nire artean". Benetako Ni horren eta ni poetiko horren arteko muga ez al da inoiz baino estuagoa?

A. E. :Hor dago jokoa. Azken finean liburu batean, edozeinetan, baita autobiografietan ere, egiten duzuna da Ni bat eraiki. Ni hil egingo naiz eta nitaz geldituko den irudia hori izango da, eraikitako Ni hori. Hau benetako ni izateak edo ez, ez du inolako garrantzirik.

ERMLK: Horrekin nahikotxo jolasten duzu, erakusketa eta ezkutaketa horrekin.

A. E. : Nik hau dena dibertitzeko modu bezala ikusten dut. Badaude gauzak nik badakizkidanak egia direla eta jendeak gezur moduan hartuko dituenak, baina badaude kontrakoak ere. Dena apur bat biografoei lana emateko dago egina, haiek ere jan egin beharko dute eta.

ERMLK: Metrikarekin ere jolastu duzu.

A. E. : Eta harkadian ni-n metrika zuten poemak ez ziren hainbeste, hiru edo. Oraingoan gehiago daude. Batez ere, totem bezala sonetoa hartu dudalako. Poema erdiak soneto ageriak edota haien bariazioren bat dira.

Metrikarena ere tradizio bat da, batzuetan kasu egin diezaiogun dago hor eta beste batzuetan apur dezagun. Halere, aukera hori egiterakoan kontuan izan behar da metrika poema baten etsairik handiena izan daitekeela. Nik hori jakinik ere, ausartu egin naiz oraingoan, batzuetan behintzat.

ERMLK: Eta harkadian ni-ri eginiko kritika franko daude interneten, Gorputzeko humoreak-i egindakoak berriz, bi besterik ez. Zer esan dizu jendeak?

A. E. : Esan didate epigrama gehiago egiteko. Kar kar kar.

ERMLK: Kar kar kar. Eta zuzen ari dira?

A. E. : Oraindik aztertzen ari naizen gauza bat da. Hala egingo banu, epigrama liburu bat prestatuko banu titulua ere pentsatua dut, baina ez dakit esatea komeni zaidan (grabagailua seinalatuz). Gauzak aldatu egin daitezke, edo zu aurreratu edo... kar kar.

ERMLK: Halere jendeak nahiko harrera ona egin dio ez?

A. E. : Ez dut inpresio txarregirik. Jendeari gustatu egin zaio eta lagunek ere irakurri didate haiek agertzen zirelako. Hala, irakurlego kopuru bat finkatu dut eta pentsatu dut aipu zuzenen bidea jarraitu egin beharko dudala irakurle kopurua ere handitzen joan dadin.

GENEROKO POEMA BAT

ERMLK: Liburua lau sailetan banatu duzu; melankolia, hazia, odola, tinta. Denak ere humoreak. Odolarena iruditu zait interesgarriena, hetereogeneoena ere badelako, behintzat gaiari begira. Odola horretan dagoen olerki bat komentatu nahi nuke orain, Goizaldea deitutakoa.

A. E. : Niri eta editoreari poema hau asko gustatzen zaigu. Titulutik beretik bi tradizio, bi poeta ekartzen dizkit gogora. HIDELBIENDA batetik, egoera bera aipatzen duen poema bat; maitaleak lanera joan behar du, bueno lanera (bere olerkiari begira)... bai, bai lanera (kar kar kar) eta bestea triste gelditzen da. Beste poeta askok ere badute halakoren bat eta egia esan, tradizio oso luzeko gaia da, generozko poema bat da eta hori dakienak gehiago disfrutatuko du irakurketarekin.

Bestetik, gogoa nuen gure inguruan entzuten ditugun mezu politikoak hartu eta maitasun poema batean biltzeko. Hori ere ez da gauza berria, baina uste dut asmatu dudala ezker abertzalearen ingurutik esaten diren proklamak maitasunezko poema batean integratzen. Ez dakit ausarta den hori edo ez, edo nola jasotzen duen jendeak.

ERMLK: Ez duzu kexarik izan beraz?

A. E. : Akaso ez dute irakurri behar luketenek irakurri.

ERMLK: Galdera honekin bukatu nahi nuke elkarrizketa, mundu klasikoari erreferentzia egiteko tentazioa handiegia da eutsi ahal izateko. Nola bukatuko litzateke hau, zer galderarekin, Platon eta bere ikaslea bagina?

A. E. : Ohean.

ERMLK: Eh?

A. E. :Ohean eta...(ninfek irri).







Poeta ezindua

Poeta -irratian Bachen txakona- eserita dago argialdia
Egin zaionean: inor ez da egiazki zoriontsua.
Bere ezagunen zerrenda ez gutxitua birpasatu du
Eta haien bizitzen zoriongabe intrinsikoa ezagutu,
Baliteke haiek ez konturatzea lanpetuta baitabiltza
Huraxe ahazten, lan egiten, kafe batean biharko
Gelditzen, alferrikako polemikak nirekin edukitzen.
Poetak erabaki du hor badagoela poemarako gaia

Eta -zoriontsu irudi- paper bila doa.
Ez. oraindik ez du ezer idatzi, argudioa ondu nahi du.
Ahula da oso, edonork lezake erantzun,
Poemaren klimaxa guztiz hondaturik,
Lan egitea, kafe batean biharko gelditzea,
Alferrikako polemikak nirekin edukitzea dela hain zuzen
Zoriontasun delakoa. Eta berak badaki ezetz.
Ez du inor konbentzituko.
Berriz idatzi du, beraz, edoezein poema
Gerrako haurrei buruz.



Goizaldea

Ez nire ondotik aldendu,
Ez joan, ez erre autobusik,
Oraindik ez da gaua hoztu,
Iraun ohean bihar arte.
Aberriak ez zaitu behar
Nik beste.
Badakit, denok zerbait eman
Behar dugu gutxi batzuek
Guztia eman ez dezaten.
Baina nik ez zaitut zu eman nahi.

Oraindik ordubetez edoo
Egon gintezke jo eta ke.
Oso maitatu dutenen lo
Akigarriaz loak hartu.
Gaua ez da berandu arte
Partitzen izara urdinetatik,
Amarra dezagun ohera.

Baina, ikusten dut, bazoaz.
Hotzikaraz nago, bakarrik.
Dena uler dezaket, dena.
Herriak ez du barkatuko, nik bai.

"gaur ez dut deus ere aipagarririk, bihar itzuli!"

Patxi Huarte Iru?eko marrazkilari ezagunarentzat Berria egunkariko "Tartea"n egunero-egunero argitaratutako lanek euren ordaina izan dute. Zaldi eroak -ezizen horrekin baita ezagun- 2 urtetan zehar argitaratutako altxorrik preziatuenak ahanzturaren kutxatik atera eta liburu batean dakarzkigu apain-apain, komikizaleon gozamenerako.

E.L. “De rerum natura” liburuak zer dakarkio irakurleari?
Hamabost euroko galera. Eta liburu-dendan kuskuxeatzen segitu ezkero galera handiagoa izan daiteke. Hobe duzue dendan begiak itxita sartzea, nire liburua eskatzea, ordaintzea eta alde egitea. Aurrezten da.

E.L. Azken bi urtetako lanen bilduma da liburua. Urtetako lanaren aitorpena al da?
Bai hala uste dut. Alde batetik editoreak jarritako arretarengatik eta bestetik jendeak liburuari buruz esandakoengatik halako aitorpen moduko bat jaso dut, dudik gabe.

E.L. Egin dezagun urtetan atzera. Korrok literatur aldizkarian egin zenituen komikigintzan lehenengo urratsak. Nolakoak izan ziren hasierako garai haiek?
Beno…garai haiek ez nituen “lehenengo urratsak” bezala sentitzen. Sekula santan ez dut “Ibilbide” baten kontzeptua izan (orain aldiz bai:adin kontua). Korroken, batez ere, ongi pasatzen nuen merendu eta afari umoretsuetan. Ez nuen apenas marrazten, maketazioan aritzen ginen. Dena eskuz egiten zen. Mamma mia zer zaharrak garen!!

E.L. Geroztik TMEO, Nafarkaria, AIZU eta beste hainbat aldizkaritan argitaratu dituzu komiki tirak. Euskal Herrian komikigintzak jateko haina ematen al du?
Jateko bai. Edateko ez. Edateko beste gauza batzuk egin behar izaten ditut: webguneak zaindu, erakusketak zaindu, hitzaldiak saltzen saiatu…..

E.L. Zure komikiak gizarte-kritika egiteko baliatu izan dituzu beti. Ba al da herritarroi begiak zabaltzeko modurik?
Ez dut uste. Begiak itxiak dituenak bere abantailak ditu, besteak beste ez du deus ere irakurri beharrik eta loteria erostearekin aski du.

E.L. Itogarria al da egunero-egunero gai baten inguruko zure interpretazio pertsonala umorez eman beharra?
Ez. Nahiko ongi daramat. Batzuetan bai, erabat hutsik zaudenean, deus ere ez esateko ez duzunean, orduan asko sofritzen da. Badakizu hurrengo egunean  zaletu hoiek halako itxaropen txiki batekin hurbilduko direla zure marrazkietara eta ez dutela ezer jasoko.  Baina zer egingo diogu!.Halakoetan gustora jarriko nuke: c

E.L. Pozik al zaude liburuak orain arte izandako harrerarekin?
Bai.  Ez da Best-Seller bat baina oso kritika onak izan ditu. Jendeak oso gauza politak esan dizkit. Nire Egoa hustutzeko (kalkuluak egin ditut) hamar urte pasa beharko dira. Tartean espero dut “jasangaitzegia “ ez izatea.

E.L. Durangoko Azokan izan zinen liburuak sinatzen. Euskal Herrian politikagintzak literaturari ere itzal egiten al dio?
Nire anai nagusiak txiki-txikitandik erakutsi zidan dena Politika dela: ogiaren prezioa ere bai. Nire liburua ere Politika da. Eta dudarik gabe beraiena ere Literatura da.

E.L. Bukatzeko, aukeratuko al zeniguke liburuko tira bat zure lanaren aurkezpen gisa?
Tira hau gustoko dut. Egun batean ohartu nintzen nire katuari berdin zaiola argia piztua dagoen ala ez, berak ez duelako argiaren beharrik, eta konturatu nintzen berarentzat nahiko bitxia izango zela argien itzali eta pizte kontu hori. Eta tira hau egin nuen.

Xabier Olarrarekin hitz egin eta aberasteko planak egin ditugu

Houdiniri ezin zitzaion bizkarra eman. Inor ez zen hura metalezko kutxa batean sartu, mila katez lotu eta ibaira bota ondoren bokadilo bat jatera joateko bezain inozoa. Gertutik segitu behar zitzaion hari, bestela edozein lekutatik aterako baitzizaizun.

Xabier Olarrari ezin zaio bizkarra eman. Gu hala ere, elkarrizketa hau e-postaz egiteko bezain inozoak izan gara. Oilarra ezin izan dugu beraz kate motzean lotu. KONTUZ! Hemendik aurrera irakurriko duzunak konspirazio baten traza hartzen du batzuetan, negozio bilera ematen du besteetan eta kantaldi surrealista baten tankera ere badu bukaera aldean.

Olarrak itzuli berri duen Raymond Queneauren Estilo Ariketak liburuaz hitz egin digu. Herri honetako bizilagunek literaturarekin duten neurrigabeko interesaren erruz tontamentean nola aberasten ari garen ere izan dugu hizpide, kafe birtual bat tarteko. Hona hemen elkarrizketa osoa, ia zentsurarik gabe (ez galdu bukaerako ODA!):

[Eremu Lauak] Raymond Queneauren Estilo ariketak itzuli berri duzu. Nola sortu zen liburu hau euskaratzeko ideia?

Bururatu askori bururatu izan zaigu. Eta nik ere hantxe neukan, agian noizbait itzuliko ditudan/dizkidaten/dizkiguten/diren liburuentzako apal batean. Baina, liburuaren hitzaurrean argi adierazi dut (erosi liburua eta enteratuko zarete) zergatik hasi nintzen 2004ko udan berriki argitaratu den liburu hau euskaratzen (edo jo www.igela.com helbidera eta bertan badira esteka pare bat hori eta gehiago argitzen dutenak).  Laburbilduz honako hau esaten da bertan: KM kulturuneak omenaldi bat egin nahi ziola Queneauri 2003an, baina ez ziren garaiz iritsi ezer prestatzera, eta berandu bada ere zerbait egitea hobe zela pentsatu zuten, eta niri 2004ko apirilean proposatu zidaten lan hori egitea. Eta nik, pentsatuz lehen Deabruaren hiztegia itzultzeak zer-nolako lanak eman zizkidan, bi aldiz pentsatu nuen, eta gero beste behin, eta azkenean baiezkoa eman nien.

[Eremu Lauak] Liburua deskribatzerako orduan adjetibo arruntak motz geratzen direla dirudi. Eskuartean duguna "bitxia" baino gehiago da. Nola deskribatuko zenuke zeuk?

Bitxia ez da aski, ez. 99 buruko bidutzia dela esan dut hitzaurrean, Queneau bera bezala. Nik Queneauri elkarrizketa bat egiteko aukera izango banu, honela esango nioke. Hi, bi bidutzi bat haiz, "Quiyo, tú ereh un monhtruo!".

[Eremu Lauak] Konbentzionalismo guztietatik urrun dago liburua bera, baina hori baino gehiago ere bai: azal gogorreko edizio elebidun batek gutxitan izaten du hain prezio baxua (15 euro). Literaturatik dirua ateratzearen ideiari erabat bizkarra emanda bizi zarete?

Edonork daki Igela argitaletxea EZ dela Irabazi asmorik gabeko erakundea (nahiz eta gure anagrama Irabazi Gutxi eta Lan Asko izan daitekeen), baizik ipuinetik bizi nahi lukeen koadrilla. Beraz, oraingo hau estrategia komertzial hutsa da. Begira, liburu hau merkea da, eta horrela inor Elkar MEGADENDA edo EROSKI edo EL CORTE INGLES (edo berdin, liburudenda txikiren bat non edo han gelditzen bada oraindik zabalik) eta antzekoetara libururen baten bila joaten bada eta zer erosi ez dakiela baldin badabil, liburu saltzaileak berak esango dio berehala, "No lo dude, llévese el último de Ijela, es el libro más vendido después del Código da Vinci, creo que es una novela de misterio de lo más interesante". Ez da izango euskal argitaletxerik konpetentziarik egiterik lortuko duenik, uste dut nik. Esan genuen liburuaren aurkezpenean: negu gorrian UDABERRIA DA DAGOENEKO GORTE INGELESEAN, NAFARROAKO ERREINUAN ETA GIPUZKOAKO PROBINTZIAN, amen.

[Eremu Lauak] Asko gozatu dugu liburua irakurtzen, baina nolako lana den ikusita, itzulpenak ekarriko zizkizun buruhausteak ere ez ziren nolanahikoak izango ezta?

Bai, ikusten duzue nolako erantzunak ematen ditudan galdera serioak egiten dizkidazuenean. Burua hautsi ez, baina pixkaren bat pitzatu, bai...

[Eremu Lauak] Eta lan hori guztia hartu ondoren meritua Queneaurentzat izango da. Ez al da patu tristea itzultzailearena?

Ez da hainbesterako ere. Heldu iezaiozu gaiari beste ikuspegi batetik: Queneauk 1976tik aurrera alferrik ditu meritu eta gainerako guztiak, nik, berriz, lehengo egunean sentsazio berri bat sentitu nuen, orain arte sekula probatu gabea: liburu bat aurkeztu eta entzuleek TXALO egin zidaten (beno, kontuan hartu erdiak adiskideak eta best erdiak lagunak zirela KM kulturunera agertu zirenak). Baina, pentsa, adin honetan, bila ibili gabe sentsazio berriak izateko aukera ez da ahuntzaren gauerdiko eztula...

[Eremu Lauak] Queneauren bi obra nagusienak baditugu euskaraz azkenean. Zein da zure ustez oraindik euskaraz topatu ezin den eta derrigorrez itzuli beharko litzatekeen  idazlea edo obra?

Derrigorrez ez dago ezer itzuli beharrik, nire uste apalean. Baina, komeni, mordo bat dago komeni litzatekeena. Askok pentsatuko dute orain esatera noana txantxetan esaten dudala, baina BENE-BENETAN esaten dut. Komeni litzateke, eta lehenbailehen, EHUNEN BAT HILKETA-NOBELA (WHODONIT eta HARDBOILED, enigma eta beltza) euskaraturik edukitzea. Eta beste horrenbesteko sail bat edukitzea nobela historiko eta best-sellerrez osatua. Literaturzaleon ikuspegi hertsitik ez da, ez beharrezkoa, ez ezer. Baina irakurle balizko arruntaren ikuspegitik, bai. Etorkizunera begira, hori ere behar litzateke.

[Eremu Lauak] Aurretik itzuli dituzun lanen artean William Faulknerren Santutegia, Truman Capoteren Odol Hotzean edo Dashiell Hametten Maltako belatza aurkitzen ditugu besteak beste, polizia-nobelatik gertu daudenak nonbait sailkatzekotan. Queneauren lan hau berriz oso bestelakoa da. Aldendu egin al da Xabier Olarra nobela poliziakotik?

Ez Xabier Olarra ez da aldendu nobela poliziakotik, baina Xabier Olarra pertsona bakarra da, eta ezin ditu lan klase guztiak batera egin. Dena dela, Santutegia edo Odol Hotzean, "nobela poliziako" baino gehixeago ere badira, nik uste.

[Eremu Lauak] Egia da bai, badakizu, bekaduna naiz eta galderak prestatuta eman dizkidate. Begira ze fundamentu duten web honetako arduradunek... Gaiez erabat aldatuz, 2006 honetako udazkenean Igelak 18 urte beteko ditu. Zer moduz darama argitaletxeak adin nagusitasuna?

Zapaburu izatea ez dago gaizki: burua eta buztana, biak dituzu. Zapaburu helduak igel bihurtzen direnean buztana galtzen dute (nik zientzia naturalak ikasi nituenean anuroen artean sailkatzen zituzten (buztangabeak, alegia). Burua ere ari zaigu pixkanaka joaten. Beraz,  buztanik gabe gelditzen bagara, EZ BURU ETA EZ BUZTAN, patu gaiztoa emankortasunaren sinboloa den animaliatxo gaixo honentzat ...

[Eremu Lauak] Zein izango da Igela argitaletxeak emango digun hurrengo sorpresa?

The Curious Incident of the Dog in the Nigh-time/Txakurrak gauean izandako istripu bitxia, Mark Haddon britainiarrarena ari naiz itzultzen. Sorpresatxo bat izango da zenbaitentzat. Baina, dagoeneko zuei kontatzen badizuet, nola izango da sorpresa? Beste alde batetik, aberats bihurtzeko gure helburu betidanikora hurbiltzeko, beste zerbait ere pentsatu dugu, ESKLUSIBAK SALTZEA, baina oraindik ez dakigu zerenak, beharbada zuek horretan laguntza ematen ahal diguzue. Gure ekonomia desastrosoa hobetzeko beste zenbait ideia ere bururatu zaizkit zuek egindako galdera sorta honi erantzuten ari nintzela. Zergatik ez genuke,  beste britainiar fitxaje horrek bezala, pixelka gure orria alokatuko? Zenbat mila libra irabazi behar ditu egunean? Edo, esate baterako, Estilo-ariketak itzultzean, honegatik edo hargatik, bazterrean gelditutako zenbait ariketa-saio ere sarean jarri (zuen webgunean edo gurean) eta sarreragatik kanon bat jarri.

Lehenbizikoa erregalatu egingo dizuet: ODAren lehen bertsioa.

Zoritxarrez, euskaldunen 100eko 99ari galdetuko bagenio zeren PARODIA den hori, ez lukete jakingo. Eta beste horrenbeste gertatuko litzateke euskal irakurleen portzentaje handi bati galdetuko bagenio. Baina, hala ere, JO TA KE segituko dugu. Si l'on ne peut pas être la crême de la crême, on peut quand-même arriver à être la crôte de la crôte. Hausnarketarako balioko digu/zuelakoan. Ongi izan.

ODA

(RAYMOND QUENEAU/ESTILO ARIKETAK, bertsio baztertua)

Oi bus, oi bus,
Oi eSe bus,
Nerea
Hats eta putz
Ez hoa huts,
enea.

Oi bus, oi bus,
Oi ene bus,
eSea
Oi huts, oi huts
Oi ene huts
Emea.

Hats eta putz,
Ez hoa huts,
Maitea,
Oi bus, oi bus,
Oi eSe bus
enea.

Putz eta hats
Hor hoa atx!
Enea.
Oi bus, oi bus
Oi ene bus
Ernea.

Hats eta putz
Indar hartuz
Atzera,
Min-espantuz
Ta hatsantuz
Atera.

Lepaluze
Bat daramak
Etxera
Kapel luze
Bat zeramak
Gainera.

Kapeluan
Txirikorda
Du bueltan
Bus zaluan
Berriz hor da,
Hor bertan.

Mutil luze,
lepaluze
ernea
da haserre,
ipurterre
xinglea.

Oin-zapalka,
berriz talka,
ordea.
"Hau duk marka!"
"Aizu, barka!"
"Bordea!"


Presa latza
Dute antza.
Gaixoak!
Hau triskantza!
Zein balantza
zozoak!

Oi bus, oi bus,
Oi eSe bus,
Naroa
Hats eta putz
Gaur ere huts
Ez hoa.

Aulki bigun
Huts batetik
Nik dakust
Ez hain urrun
egitetik
han tupust.

Ai kinkirrin
Ai kunkurrun
Oi kanta
Ihes  hurrin
Mutur-zurrun
Joan da.

Ni nindoan
Aulki bigun
Hartatik
Ia doan
Eman zigun
Atzetik.

Ni poeta
Gai naiz eta
Astiro
Berriketa
Ta ariketa
Ai niro!

Oi bus, oi bus,
Oi eSe bus,
Nerea
Hats eta putz
Ez hoa huts,
enea.

Oi bus, oi bus,
Oi ene bus,
eSea
Oi huts, oi huts
Oi ene huts
Emea.

Geroago
Ikusi dut
mutila
San Lazaro
Aurrean zut
Isila.

Aholkuka
Ari zaio
Dandya.
Ezin uka
Hitz-darraio
Handia.

Hats-estuka
Hitz eta pitz
Dario
Ezin buka
Inoiz bere hitz-
Jario.

Eta atsegin
Ez bazaizu
Ixtorio.
Arin egin
Beste batzu,
eta adio.

[Eremu Lauak] Eta hemen begiak bigarrenez plater eginda geratu zaizkigu... Barkatuko diguzu azken hitza lapurtzea, baina eskerrik asko Xabier, opariarengatik (Atxagak plagioa egin digu bere azken liburuaren tituluarekin eta salaketa horretatik ateratako diruaren zati bat helduko zaizu itzulpenarengatik, tartean Benito sartzen ez bada behintzat). Bitartean, au revoir et n'oublie pas que nous aimerons toujours les temps des grenouilles (la crôte de la crôte, eremulauak.com)

Lor: ?Gure helburua aurreko diskoa gainditzea izan da??

Lor-eko mutilak itzuli dira, disko berria besapean dutela. Bakoitzari berea jarri diote izena buruan iltzatuko zaizkizun kantuz beteriko lan berriari. Lander abeslari eta gitarristak erantzun zizkigun galderak.

-[Eremu Lauak] Aurreko diskoarekin alderatuta, kanta hobeak dituela ikusten dugu, estilo propio eta definitu batekin. Ados honekin?

[Lander Irazola] Izan daiteke,hala ere, gure helburua aurreko diska gainditzea izan da, eta alde hortatik  ados gaude akenengo emaitzarekin. Abestiak asko landu ditugu , esan beharra dago Beñat Agirre produkzio lanetan  aritu izan dela eta laguntza hau nabaritu izan dela diskoaren abesti guztietan. Bakoitzari berea nortasun handiko diska bat da nire ustetan.

-[EL]Ahots-melodiei garrantzi handia ematen diezue. Hau kontutan izanda, nola izaten da abestien egituratze prozesua? Nondik hasita garatzen dituzue kantuak?

[L] Etxean dudan akustikaren laguntzaz abestiaren doinu nagusiak ateratzen joaten naiz. Abestiaren ideia nagusi bat dudanean, lokalera eraman eta denon artean hobetzen saiatzen gara proposamenak eginez. Abestiaren musika konposatu ondoren ahotsak sartzen saiatzen gara eta geroago hitzak idazten ditugu. Normalean abestien egituratze prozesua hau izaten da, baina ez beti.

-[EL]Diskoan hamaika kanturekin topatzen gara. Horietako bat “Sofa erosoak”-en bertsio elektronikoa, eta bestea “Hotziturik”-en bertsio distortsinatua. Biak ere aurreko diskoan agertu zirenak. Nolatan sortu zaizue bai bata eta bai bestea egiteko ideia?

[L] Hotziturik: Kanta hau  betidanik gustatu izan zaigu eta asko gainera. Kontzertuetan jendeak gehien abesten zuen kanta zela ikusita bertsio akustikotik elektrikora pasatzeko ideia sortu zitzaigun eta hortik aurrera… Hala ere, aurrekoa diskoan oharkabeturik pasa zen kantua izan da eta guretzat abesti oso berezia da.

S.E. remix: Grabatzen ari ginela Mutedeko Christophek remix bat egiteko proposamen bat egin zigun eta hasiera batean katxondeo modura hartu genuen.  Baina, azkenean animatu eta diskari ikutu berezi bat ematen dion kanta bat sortu zen.

-[EL] Bi bertsio horiek kenduz gero bederatzi kanturekin gelditzen da diska. Ideia faltagatik izan da edo beste arrazoien batengatik?

[L] Ez dago inolako arrazoirik. Kanta gehiago izan ditugu eta azkenean alde batera utzi izan ditugu.

-[EL] Grabazio prozesua nahiko mugitua izan dela jakin ahal izan dugu.  Azalduko al zeniguke nola burutu duzuen lana?

[L] Gure ideia hasiera batetik grabazio prozesua patxadaz egitea zen. Hau da, Elorrixoko Berriozabalbeitia baserrian hil bat grabatzen egotea. Azkenean grabazio prozesua luzatu egin zaigu, hainbat lekutan burutuz. Hau izan da prozesua:

-Elkar estudioak: Bateria (Jean Phocas, Beñat Agirre)
-Berriozabalbeitia baserria: gitarra eta baxua (Beñat Agirre)
-Muted taldearen lokalean: Ahotsak (Beñat Agirre)
-Lorentzo Records: Nahasketak (Beñat Agirre)

Esan beharra dago Beñat Agirre produkzio lanetan aritu dela gurekin gau eta egun eta azkenik taldearen bosgarren partaide bihurtu dela (barre eginez). Emaitzarekin oso pozik gaude, abestiak oso ondo landuak izan dira eta horren emaitza diskan islatu da. Soinu aldetik ere, bikain gelditu da gure ustetan.

-[EL] Abesti nahiko poperoak egiten dituzue, melodia eta egiturei dagokionean behintzat. Baina gero metal edo hardcore influentziak eta bestelako detaile asko gehitzen dizkiozue zuen musikari, pixka bat gogortuz. Alde honetatik hain modan dagoen “emo”-arenganako hurbilketa bat dagoela esango dezakegu. Zer deritzozue? Zeintzuk dira zuen influentziak?

[L] Denetarik entzuten dugu Lor-en, eta hori diska hontan isladatzen da. Gustatzen zaigun musika jotzen dugu, ez naiz ausartzen gure musika estilo finko batekin identifikatzen. Nere ustetan  Lor musika estilo askoren  fusioa da. Eraginen aldetik badira talde asko: Nickelback, Nirvana, Foo Fighters , slipnot, U2, Coldplay, Beatles… Ehundaka talde aipatuko nituzke. Oso zaila egiten zait taldea musika estilo moduan identifikatzen.

-[EL] Nola ikusten duzue eszena Euskal Herrian? Hemengo zein talde dituzue gustokoen?

[L] Azken urteetan kontzertuetara gero eta jende gutxiago joaten dela ikusi da EH-n. Hala ere, osasuntsu ikusten dut musika panorama eta gainera eskaintza ugaria dela uste dut. Talde oso onak daude Euskal Herrian. Eszenatokira igotzeko gogo asko dago eta hori da garrantzitsuena. Talderik gustokoenak: Pi l t, Zea mays, Sen, Berri, Suta…

-[EL] Aurkezpen kontzertuak emateari ere ekin diozue dagoeneko. Nola ari dira joaten? Jendeak nolako erantzuna du kanta berrien aurrean?

[L] Egia esanda, oso pozik gaude jendearen erantzunarekin. Gero eta jende gehiago hurbiltzen da kontzertuetara eta jendeak abestiak abesten ditu. Nere ustetan, hori da musikagile batentzat pozgarriena. Beraz, alde horretatik ezin gara kexatu. Hala eta guztiz ere, oraindik ez ditugu kontzertu asko jo. Baina, esan bezala, oraingoz oso pozik gaude erantzunarekin.