Hamabost modu esan ezin diren gauza horiek esplikatzeko

Autoan doazen bitartean eztabaida bizian ari den bikote bat, apunteak ikasi ezinda leihotik bikote bat zelatatzen ari den ikaslea edota etxetik ihes egin duen neska gaztea: horiexek dira, besteak beste, Karmele Jaiok (Gasteiz, 1970) Hamabost zauri bere lehen liburura ekarri dituen pertsonaiak. Lehen liburua du, baina aurretik ere izan genuen bere berri, hainbat literatur lehiaketa, 2004. urteko Igartza saria besteak beste, irabazi baititu.Hamabost istorio bildu ditu guztira, hamabost bizitza zati, hamabost zauri; batzuk gupidarik gabe irekiak eta odoletan (Izen hauskorrak narrazioan adibidez); itxiko ote diren galdetzen digutenak besteak (Zauri kronikoak). Badira bakardadeak sortutako zauriei buruz ari diren istorioak (Lainoa sartu da) eta errutinaren labankadak agerian uzten dituztenak (Zuk nahi duzuna).


Horien guztien atzean aitortu gabeko sekretuak, bete gabeko gurariak eta egunerokotasunaren premiekin derrigortuta bizi diren pertsonak ipini ditu Jaiok. Giza harremanek sortutako minari buruz idatzi du egileak, eta errutinak sotutako tragedia txikien benetako dimentsioa azpimarratu du lehen obra honetan. Narrazio hauetako protagonistak, edozein hiritako pertsona anonimoak izan litezke, baina bakoitzak badu harrapatzen gaituen zerbait, aspalditik ezagutuko bagenitu bezala. Istorio intimistak dira, kanpoko itxurak alde batera utzita pertsonen muinera zuzen zuzenean doazenak, eta hori dela eta, irakurleak bere izakeraren alderdiren bat topa dezake narrazio hauetako pertsonaietan.


Kritikaren bat egitekotan, agian ukitzen dituen gai sakonak direla eta, narrazioek luzeagoak izan beharko luketela esan beharko genuke. Batzuetan gehiago sakontzea eskatzen dutela istorioek.Gehiago irakurtzeko gogoz geratu garela azken finean. Baina lasai, Igartza saria irabazi duen Amaren eskuak eleberria bidean da eta. Bitartean zain egongo gara. Orain artekoak merezi izan du.

Handitasuna ulertzeko moduak

Adolf Hitlerri buruz dena esana zegoela uste genuen. Oker geunden. Ezin da inoiz zerbaiti buruz dena esan: hala erakutsi digu Harkaitz Canoren (Lasarte-Oria, 1975) Belarraren ahoa nobela berriak. Historia berridatzi eta diktadore handia (Gizon Txikia izena jaso du eleberrian) AEBren konkistara bidean irudikatu du Canok, Wagnerren musika eta guzti. Hori gutxi balitz, diktadoreak preso darama bere barku handian Charles Chaplin, Hitlerren lepotik barre egin zuen komediantea. Beste plano batean Olivier Legrand zamaketariak XIX. mendearen amaieran amerikara bizimodu hobearen bila egindako bidaia ("Askatasun anderea" daraman barkuan polizoi moduan egindakoa) kontatu digu lasartearrak. Legrand zamaketaria eta Hitler diktadorea. Zuria eta beltza. Bien artean zubi lana egingo du Chaplin komedianteak. Komedianteari emandako tratuan ikusiko da zenbateraino den batena handitasuna eta bestearena miseria. Izan ere, liburuan esaten den moduan belar artetik begiratzean hutsaren parekoa dirudi heroiaren estatuak eta erraldoia aldiz segalariaren lan xumeak. Ideia horrek eskaintzen dituen aukerak erabili ditu Canok eleberri original honetan.


Historia filme posible guztien artean bat baino ez dela erakutsi digu gainera. Chaplinek liburuaren hasieran argitzen duen bezala, "Beti daude bi film: egin zena, eta bidean geratu zena. Bigarrena izaten da onena , ia beti". Ideia horri helduta bigarren filme hori lapurtu dio iraganari. Baina iragana esaten den lekuan etorkizuna ere esan daiteke, eta zentzu horretan liburu honek amets egiteko aukera guztiak zabaltzen dizkigu. Originala, irakurterraza eta mami handikoa.

KARATE + YAKUZI (AZKENA BILBO 05/02/19)

Ikusmin handia sortu zuen Karate taldearen itzulerak Euskal Herrira hiru urte eta gero. Eta ez zuen inor hotz utzi. Yakuzi talde durangarra telonero moduan eduki zuten Bilboko Azkena aretoan, gerora Europa osoan murgilduko dien bira honetan.Jende ugari bildu zen larunbatean Yakuzi eta Karate taldeen kontzertura. Lehenengoak aski ezagunak ditugu: Durangaldetik datorren talde gaztea dugu, Pause Music diskoetxe espainiarrak ekoiztutako disko berria besapean dakartelarik: Ibai Lehorretan Itota. Tristea gero hauen kasua. Euskaraz abestu (gutxi, baina euskaraz) eta bertan egindako kasu eza ikusita, kanpora begiratu behar. Disko bikaina halere, kantu borobilez eta giro inguratzailez beteta, sortutako atmosfera iradokitzaileak edonora garraiatu zaitzakeela dirudi. Eta zuzenekoa ere bikaina, hasieratik amaieraraino gozarazten dizun horietakoa. Azkena aretoan bildutako kanpotar jende ugaria harrituta gelditu zen, "euskaraz abesten dute!" entzun zitekeelarik ("eta?" galdetu nion neure buruari). Ezin kexa daitezke Karatekoak horrelako taldeak giroa berotzen edukita, larunbatean Yakuzi eta ostegunean Ainara Legardon Madrilen. Ordubete eskas iraun zuen Durangarren ikuskizun bikainak, ziztu bizian pasa zena, esan beharrik ere ez dago. Jendea asebete zuen, txalo zaparrada jasoaz.


Eta orduan, 1,90 neurtzen zuen tipo bat aurrean jarri zitzaigunean (zergatik beti aretoko pertsonarik altuena aurrean jartzen zaizu?) hasi zen Karate, gaueko izarrak, jendetza hura erakarri zuen taldea. Eta ez ziguten hutsik egin, nahiz eta egia esan behar bada, beste gauza bat espero nuen. Agian ikuskizun "emo"-agoa espero nuen, nahiz eta azkeneko bi lanen ildoa ikusita (batez ere "Pockets") jazzarekiko atxikimendu latza adierazten duten. Hasierako diskoetako kantuak albo batera utzi zituzten, batez ere kontzertuaren lehen partean, eta kontzertua aurrera zihoan heinean emozionaltasunak bere lekua eskatu zuen, garai bateko kantuak berreskuratuz, jendearen gozamenerako. Publikoa irabazita zeukaten aldez aurretik 90. hamarkadako kantu emozionalekin, ingurura begiratzea baino ez zegoen: hardcore usaina zen nagusi bertan.


Boston-eko hirukoteak kontzertu borobila eskaini zuen esan bezala. Ordu t'erdi inguru egon ziren taulagainean kontzertua amaitutzat eman zutenean, baina publikoak berriz igotzea eskatu zien. Eta hala egin ere. Inprobisazioari ekin zioten maisuki, musika munduan urte dezente daramatzan jendeak egin dezakeen bezala. Horrela amaitu zen larunbat gaueko kontzertua, Bilbon errepikatzeko zaila izango den ikuskizuna.

Biolinaren jatorria

Heterodoxia, pluraltasuna eta zehazgabetasuna gabezia askoren mozorro izaten dira maiz. Gauza hutsal ugari egiten dira interdisziplinitatearen izenean. Horregatik, Jon Aiastuiren Biolinaren jatorria lana, ipuin, marrazki eta poesia bilduma izaki, arrisku horri aurre egin beharrean egon da . Bi arrazoi ordea aski dira liburuak arrisku hori arazorik gabe uxatzen duela jabetzeko. Nabaria da idazleak ez duela bolbora asmatzeko inongo pretentsiorik, ez du ezer bereziki apurtzailerik egin nahi; marrazki txukun batzuk, poesia ulerkor batzuk, ipuin eder batzuk; besterik ez, eta ez da gutxi. Bestalde, liburuko poesia, ipuin eta marrazkien maila onak ez du mozorrorik behar itxurak egiteko. Ez du inor engainatzen, liburu honen balioa poesia, ipuin eta marrazki bakoitzean dago, ez liburuaren kontzeptu edo hermeneutika ponposo batean.Hala ere, zerbait nabarmentzekotan, poesien balioa nabarmenduko genuke. Batzuk "Nongo Nor" atalean aurki genitzake. "Nongo Nor" hori duela urte batzuk argitaratu zuen idazleak, ia lagun mailako argitalpen txiki batean. "Argi eta itzalen artean" ikusiko ditugu liburuko gainontzeko poesiak. Poesia bilduma aberatsa da, esperimentaziorako bidea irekitzen du batzutan, poesia narratiboa darabil beste zenbaitetan, joko linguistikoak, abesti bihurtu diren poesiak ere badira ("Belarri Garbiketan"). Irakurlea ez da aspertuko manera errepikakor eta obsesibo baten aurrean, aitzitik, mundu poetiko zabal hori eskertuko du, ohartzerako poesia guztiak segidan irakurrita izango dituela. Hiru ipuinetatik "Eguzkiak jotzen duen aldetik" iruditzen zaigu aipagarriena. Psikiatriko batean bizi den Vitasen "bidaiak" dira kontagai bertan, eta efektismoan eror badaiteke ere, ipuin ederra osatzen du idazleak. Azkeneko kontakizun motza ("Biolinaren jatorria") aldiz, ijitoei buruzko kondaira baten itzulpena da, ijitoek duten biolina jotzeko abileziaren jatorria argitzen diguna. Marrazkiei dagokionez, kutsu minimalista dute denek ere eta absurduarekin nahiz ironiarekin jokatuz, marrazkiak poesiaren zein gertu egon daitezkeen gogoratzen digu.


Poesia gustatzen ez zaiola dioen lagun horri erregalatzeko liburu behinena da hau, ezer ezkutatzen ez duelako, eta liburuko pieza bakoitza mimo handiz zainduta dagoelako. Eta tira, deskuiduan lagun tematiak berean jarraitzen badu, ez da ez Jon Aiastuien errua izango.