Dacia: zibilizaziotik automobilera

Harluxet hiztegi entziklopedikoak honela definitzen du automobila: 1. iz. Motore batek eraginik dabilen ibilgailua, lau gurpilekoa eta lauzpabost bidaiari garraia ditzakeena. 2. izond. Berez, kanpoko laguntzarik gabe, higi daitekeena. Definizio honi kotxea kapitalismoaren ikurretako bat dela gehituko nioke nik. Maiz pertsonek erabiltzen ditugun auto markei esker zein klase sozialekoak izan gaitezkeen igarri dezakegu.  Telebistako iragarkiak ikustea baino gauza hobeagorik ez dago horretaz jabetzeko. Automobilen publizitateak kapitalismoak askatasuna ulertzeko duen modua deskribatzen digu: "libre izango zara zuk nahi duzun lekura joan zintezkeelako". Askatasuna noski, hori baino gehiago da, eta gainera beti erabil daiteke garraio kolektiboa. Baina tira, haria ez galtzeko: auto markak estatuen ikurrak ere badira. Ez da nire asmoa publizitatea egitea, baina nork ez ditu kotxe alemanak, suediarrak, japoniarrak, etab. marka jakin batekin identifikatzen?

Errumanian ere gauza bera gertatzen da. Dacia (euskaraz datsia ahoskatua) da automobil "nazionala", nahiz eta hori aldatzen hasia den. Bloke Sobietar ohiko herrialdeetan maiz topatzen dugun dualtasun historiko bera ematen da hemen ere. Adibidez errepublika "sozialistan" bizi ziren errumaniarrek kotxe marka bakarra erosteko askatasuna zuten, gaur egungo errepublika "demokratiko" eta kapitalistan berriz kotxe marka eskaintza handia duten arren, pribilegiatu gutxi batzuek bakarrik eros ditzakete atzerriko modelo horiek.

Errepidean Dacia ilarak ikustean beste garai batean nagoela imajinatzen dut, baina ez da ilusio apaletik pasatzen. Dena den, Hernanin nengoeneko Xabi eta Gariren gogo biziaz oroitzen naiz niri Dacia kotxeak zeintzuk ziren erakutsi nahian. Beldurrik gabe esan diezaket xarma berezia duen kotxe hau jada ezagutzen dudala.

Hala ere, Dacia automobil bat baino gehiago ere badela irakasten digu historiak.  Harluxet hiztegi entziklopediko miragarria berriz ere zabalduz gero Dacia kotxeari izena ematen dion Dazia zibilizazioaz gehiago jakin dezakegu: Europako antzinako eskualdea, gaurko Errumanian. Meategi aberatsen lurraldea, gatazka luzeak izan zituen Erromatar Inperioarekin. Trajanok menperatu (101-06) eta erromatar probintzia bihurtu zuen. Aureliano enperadoreak godoen esku utzi zuen (275).

Kasualitatea izan edo ez, historiak errepikatzeko joera du. Daziarren mundua inperio erromatarrak irentsi zuen, Dacia estatu enpresa frantsesek irentsi zuten bezala. Enpresa enblematiko hau jabetza atzerritarrera pasatu zen diktadura gori-gorian zegoenean. Nola zen posible bere burua sozialistatzat eta abertzaletzat jotzen zuen herrialde batek estatuko enpresa karismatikoenetako bat pribatizatzea?

BERRI TXARRAK, GERO ETA HANDIAGO

Atarrabiako Totem-en izan ginen, larunbateko betekadaren lekuko izateko

Libre C disko arrakastatsu eta borobila argitaratu eta gero, Aitor Orejak taldea utzi zuen. Ondorioz, iluntasun garai batean sartu zen talde nafarra, baina argi utzi zuten hau ez dela behin ere gelditzen. Hirukote bezala jarraitzeko erabakia hartu eta Jaio.Musika.hil argitaratu zuten, arrakasta errepikatuz. Horren ondoren estatu mailako birak, Rise Against-ekin Europan zehar ibiltzea eta aurtengo Azkena-n jotzea etorriko ziren.

Atarrabiako Totem-en izan ginen, larunbateko betekadaren lekuko izateko (igandean ere jo behar izan zuten, sarrera-eskaera zela eta).

Kontzertua irekitze lanetan Alacant-ekoVirgen taldea izan genuen, pasa den urteko Festimad arraroan jo eta Primera vez euren lehenengo diskoarekin estatuan zehar kontzertu ugari ematen ari direnak. Eta ez da harritzekoa, izan ere emanaldi interesgaria eskaini zuten, emo-core-aren zaku handian sar genitzakeen kantuak era indartsuan jo eta Glassjaw, Underoath edo Ionic spell-eko Standstill gogora ekarriz.

Berri Txarrak-en txanda iritsi zen hortaz, eta atzerriko talde handiren batek sortuko lukeen ikusmira bera nabaritu nuen inguruan, mota guztietako jendearen artean. Hardcore kontzertu batetara etorri zen jendea zegoen, Iruñeako talde askotako partaideak, hurrengo astean Kauta ikustera ere hurbilduko ziren neska-mutil gazteak...

Azken aldian ohikoa den bezala, Psicosis filmeko soinu bandarekin egin zuten taula gainean agerraldia. Kontzertua Rage Against the Machine-en Testify kantuaren riff-a joz hasi zuten, ondoren euren errepertorioan murgiltzeko. Handik aurrerakoa yankee-ek sing along deitzen duten horietako bat izan zen, karaoke bat, ikuslegoak kanta guztiak hasieratik bukaerara kantatu baitzituen. Dena den, kontzertuak bere alde kaxkarragoak ere izan zituen. Alde batetik, soinua ez zen espero bezain ona izan; indarrik gabe, bolumen faltagatik agian, entzun baitzitzaion taldeari. Bestetik, Gorka ez zen bere onenean, gaixo baitzegoen, nahiz eta nabari ez zedin ahaleginak egin zituen. Nirvanari ere omenaldia egin nahi izan zioten eta Something in the way hunkigarria eskaini ziguten, Gorkak izugarri ongi interpretatua.

Azpimarratzekoa Virgen-eko mutilekin erakutsi zuten hurbiltasuna, Denak ez du balio kantuan igotzera gonbidatu baitzuten abeslaria, Tim McClarath-en papera bete zezan.

Ona izan zen kontzertua, baina bikaina izan zitekeen beltzune horiek eta intentsitate handiagoa gehituz gero, entzulegoaren aldetik dena euren alde baitzuten. Seguruenik Asia eta Europan zehar eramango dituen hurrengo biran gau hobeak izanen dituzte.

 

Thessalonikki halabeharrez

Orient Expreseko geltokira lagundu didate Fabrizio eta Nicolak. Agurren unea iritsi da. Hemen Istanbulen bakoitzak bere bideari jarraituko dio. Iragan dira Turkia zeharkatzen elkarrekin emandako egunak. Fabriziok azken momentuko hegaldi bat eskuratu du Milanera, eta Nicola Varna izeneko Bulgariaren kostaldeko hiri turistikora doa nazioarteko auzolandegi batera. Nik Belgradera itzultzeko asmoa dut, txundituta utzi baininduen.

Txartelak saltzen diren leihatilara hurbildu gara eta azken orduko sorpresa batekin egin dugu topo. Dirudienez Bulgariako trenbideak obretan daude eta beraz Istanbul-Sofia-Belgrad linea ez dabil. Segituan urduri jarri eta gaizki esaka hasi naiz. Horrelakoak azken momenturarte itxaroteagatik gertatzen zaizkit! Fabriziok ni lasaitzea lortu du. Sofiara autobusean joatea baztertu eta Salonikara joan behar dudala erabaki dut. Beste behin inprobisatu behar! Handik Serbiarako trenak egongo dira seguruenik. Orain bi urte interrailean genbiltzala Greziar Mazedoniako hiriburua bisitatu genuen Gorkak, Xabatek eta nik. Garai hartan Ljubljanara zihoan trena galdu ostean derrigorrez geratu behar izan genuen gaua pasatzera. Han emandako 24 ordu luzeak ilunak izan ziren. Gogoan dut itsasontzi gabeko Paralia izeneko kai amaigabea, kotxeak eta bero heze itsaskorra.

Fabrizio eta Nicolari zorte ona opa diet eta elkarrekin Salonikara eramango nauen treneko bagoian argazki bat atera dugu oroigarri modura. Poliki-poliki urruntzen ikusi ditut beraien aurpegi tristeak.

Goizeko zazpietan Marcus jatorri greziarreko mutil alemanak hitzartu nau. Gauzak hartu eta geltokira irten baino lehen agurtu dut bera. Zaindegian motxila utzi eta greziarren Thessalonikki birdeskubritzeari ekin diot. Hirigunera zuzenean ibiltzen joan naiz aurretik ezagututako leku batek ematen duen lasaitasunari esker.

Hiri berri hotz baina sutsua da Salonika. Erromatarraren garaian hiri oparoa  izandakoa, gaur egun ere hala izaten jarraitzen du. Greziako bigarren hiri handiena eta kosmopolitena da. Zerikusi gutxi du Atenasekin. Athina handia monumentu ikusgarriez osatua dago, Salonika ordea ez: aztarna arkeologikoen egoerak ez dio irudimenari tarterik ematen. Dena den badira estilo bizantziar, otomandar edo judutarreko monumentuak eta hauen artetik lasai asko paseatu daiteke mediterranear itsasoko kresalak masailetan jotzen dizun bitartean.

Zentrora iritsi berria zerbait edatera gelditu naiz gazte koadrilak eserita dauden plaza batean. Pintadek goitik behera betetzen dituzte inguruko paretak. Bat-batean Salonikan duela bi urte ospatutako Europako estatu buruen Gailurrean izandako istiluetaz gogoratu naiz. Noski! ordukoak izan behar dute pintadek. Istiluetan 200 lagun baino gehiago atxilotu zituzten eta zazpi anarkistak oihartzun handiko gose grebari ekin zioten.

Plaza atzean utzi dut ez ordea duela bi urteko protesten oihartzuna. Aldarrikapen oihu horiek gauean tren estaziora nirekin eraman ditut bueltan. Irribarre batez neure buruari galdegin diot: zeinek dio bigarren parteak onak ez direnik?

Batz(wo)man eta Txomin, gure superheroiak

Aspaldi samar izan genuen Batzman eta Txominen berri, baina oker ez banago inoiz ez genituen eremu lauetara ekarri. Gaur aitzakia ederra dugu, prekarietatearen aurkako superheroiek DVDa kaleratu baitute. 

Donostiako Gelditu plataformak kaleratu du superheroiek Urchegi esplotatzailearen aurka izan dituzten borrokaldiak kontatzen dituen trilogia hau. Baliabide gutxirekin egindako lanak izan arren, ikusleak berehala igarriko du bideoek irudimena eta umorea soberan dituztela. Horiek izango dira gorbatadun banpiroen lan baldintza okaztagarriekin bukatzeko XXI. mendeko proletarioen tresnak.

DVDak dakartzan berrikuntzen artean azpimarratzekoa da prekarietatearen aurkako superheroiek hirugarren bideoa osatu dutela. Batzmanek ordezkoa aurkitu du laburmetraia berri horretan, izan ere, emakumeen lan baldintzak nolakoak diren ikusita, Batzwoman izango da  azken bideoko protagonista.

Lortuko ote du Batz(wo)manek prekarietatearekin bukatzea? Zer jukutria berri prestatuko du Urchegi banpiroak langileak esplotatzeko? Ez dakigu, egia esan. Badakiguna zera da, nazioartean lehenago ere antzeko esperientziek arrakasta handia izan dutela. Hor dago, besteak beste, Mexikoko Superbarrio Gómez, hango borroka sozialen ikono bihurtua.

Xabi Strubell edo etengabeko aurrera begirada

Emailak gauza hauek ditu: gaztetatik mirestu eta jarraitu duzun pertsona bat kasualitatez ezagutu eta ez dakizu nola, elkarrizketa batetan murgildu zara. Zintzotasun maila itzela lortu daiteke, gezurra badirudi ere, emailez egindako elkarrizketa batetan. Eta nabaritzen da, noski nabaritzen dela emailez egin dela. Gainera, zein erosoa den. Bakoitza bere etxean, denborazko edo lekuzko mugarik gabe. Hotza eta intimoa, bapatekoa eta presarik gabekoa.Dut taldeko kitarra-jotzaile izandakoak blog bat sareratu du (http://euskalpoesiablagabloga.blogspot.com/), poesiara irekia, maila guztietara. Irekia eta partehartzailea, nahiz eta oraindik inor ez den parte hartzera animatu.

Blog bat, euskaraz eta poesiari buruzkoa... ez dirudi ezer berritzailerik

Berezia printzipioz deus ez, nire jardun poetikoaren zabaltzeko gunea da nolabait, baina nahiko nuke jendeak parte-hartzea eta eztabaida pixkat sortzea. Falta somatzen dut horren inguruan. Badira oso erreferente onak eta serioak lanean ari direnak euskal poesia zabaltzeko baina ez dute gune irekirik eztabaidarako.

Poesia laburraren alde egiten duzu, edozeinek idatzi al dezake poesia?

Nik uste baietz. Abestea bezela da, okerrago edo hobeto egin dezakezu, senideekin bazkalostean, lagunartean edo grammy bat eskuratzeko, baina beti izango duzu zer esan eta zure hizkuntza propioa aurkitzeko aukera.

Blog irekia da edo zure testuak bakarrik agertzen dira?

Oraingoz ez da inor animatu zeozer bidaltzera baina gonbita egina dago. Email bat zabaltzear nago jendearen parte-hartzea bideratzeko.

Oraingoan ere, esperimentazioa da aukeratu duzun bidea. Ohikeriekin nekatuta? hau da, bizitza ohikoegia al da?

Kontrakoa uste dut. Bizitza ez-ohikoegia da gertatzen diren gauza guztiak espresatzeko modu berriak ez bilatzeko. Esperimentaziora jotzea beharrezkoa ikusten dut. Dagoenetik abiatuta molde berriak bilatzea.

Ez dut uste testu triste edo goibelak direnik, baina gordintasunak protagonismo handia du

Bai, gordinik daude poemak. Batzuk badute denbora bat eta besteak egunean egun egiten ditut baina joera bai dela gordin azaltzeko gaiak. Hautatutako bidea da, estilo kontua agian. Norbaitek esan du alaitasuna ez dagoela modan euskal literaturan.

Zura hil egin da? aspaldi ez dugula proiektuaren inguruko ezer entzuten... zertan zabiltza lanean orain?

Ez ba. Lanean gaude disko berri bat egiten, baina uda partean utzi genion kontzertuak emateari, besteak beste Sideral dj-aren omenezko diskoan parte-hartu baitugu. Orain hasi gara berriz martxan eta gogo haundiz gaude Zura-k jarraitzen duela esateko, baina besapean disko batekin bada hobe. 

Aintzinako garaiak pisu handia dute zure istorian. Dut faltan botatzen duzu? errepidea, diskoak...

Bai eta ez. Estilo berrietara irekitzeko beharra sentitu nuen eta hortan nago. Orain sound system bat antolatzen nabil eta egongo da errepidera itzultzeko aukera.

Baditugu udako jaialdien lehenengo izenak

Bai lagunok, uda gero eta hurbilago dugu, eta beroarekin batera jaialdiak azaltzen hasiko dira. Aurten Euskal Herriko jaialdien artean izen potente bat nabarmendu dezakegu, Red Hot Chili Peppers Bilbao Live jaialdian izanen baitira. Gainera, Bilboko ekitaldia ekainean izango da, 21 eta 23 bitartean.Bestalde, udako jaialdi garrantzitsuenek talde askoren presentzia konfirmatu dute jada. Horrela Primavera Sounden, aurretik aipatu genuenez gain, Smashing Pumpkins, Wilco, The Good, the Bad & The Queen, Lisabö, Los Planetas eta Mäximo Park izan dira. Maiatzaren 31an eta ekainaren 1 eta 2an izango da, eta sarrerak 85 euro balio ditu. informazio gehiago: www.primaverasound.com

Bestalde, Madril eta Bartzelonan aldi berean egiten den Summercase jaialdian !!!, Arcade Fire, The Chemical Brothers, The Flaming Lips, PJ Harvey, Kaiser Chiefs eta LCD Soundsystem izango dira besteak beste. Apirilaren 15erarte, jaialdi honen prezioa 85 eurokoa izango da. Informazio gehiago: www.summercase.com

Benicassimen ere jaialdi erraldoia izango dute aurten (Euskal Herriko kostaldean horren erreplika izango dugunaren zurrumurruak albo batera utzita, hori baino ez direlako, zurrumurruak). !!!, Animal Collective, Artic Monkeys, Iggy &  The Stooges, Cansei de Ser Sexy eta The Hives daude konfirmatutako taldeen artean. Informazio gehiago: www.fiberfib.com

Ikusten duzuenez badago non aukeratu! Gomendatzeko moduko jaialdi gehiago okurritzen bazaizue, badakizue, webgune honek erantzuteko aukera ematen du!

"Iturrino handia" nobelari buruzko analisi ez-kualifikatua

Ez da ohikoena izaten liburu bat aurkeztu eta ondorengo egunean berau aztergai (edo) izatea. Izango da, seguruena, liburu batek denbora asko behar duelako iritzi landuaren eskanerretik pasatzeko. Izango da gure literatur munduan, txikia izanda ere, ez delako jende burutsu eta kualifikatua falta, eta horientzat fribolitate handia da liburu baten lehen irakurketaren ondoren kritika egiten hastea. Hemen badakigu fribolitateaz zerbait, eta egia aitortze aldera mekanografo hau ez da inolaz ere iritzi kualifikatu eta burutsuaren jabe (argibide gehiagorako irakurri nik egindako zenbait kritika). Baina (horreur!) mekanografoak irakurri, irakurtzen du. Eta atzo aurkeztu zuten Hasier Etxeberriaren Iturrino Handia nobela aztertzera (edo) ausartuko da.

Eta hasi, oinarrizkoenetik hasiko da. Tabernan lagunak egin dion itaunari emandako erantzunetik alegia. "121 orrialde, arratsalde bakarrean irakurtzeko modukoa". Eta jarraitu, sinplekeria manikeo samar batekin jarraituko du, lagunak hirugarren garagardoaren ondoren kale bazterrean pixa egin bitartean egin dion bigarren galderaren erantzunarekin, alegia. "Ondo dago".

Eta tragoekin aurrera jarraitu ahala, mingaina ere askatuz doanez, azalpen gehiagotan sartu da mekanografoa: nobelan ahots bakarra dela protagonista eta kontalari, Cosme Iturrino, Iturrino handia magoa hain zuzen ere. Bigarren protagonista bat ere badela, Hasier Etxeberriaren alter ego nobelatua den kazetaria, liburu osoan hitz egiten ez duena, eta bien arteko elkarrizketari Ramon Saizarbitoriaren Egunero hasten delako obran azaltzen zen berritsu haren tankera hartu diola. Horrek bertigo apur bat sortu diola hasieran, "ea inora ez daramaten diskisizio filosofikotan galduko ote zen liburua, gainera ia ulerkaitzak diren egitura gramatikalak baliatuz" horrelaxe esango dio lagunari, Kelerra eskuan. "Baina ke ba", jarraitu du, "tonua hasierako kolokialismotik apur bat urruntzen da (gehiegi ere ez, beharrezkoa dena) lehen pertsonako narratzaile estandarrago baten tankera hartuz, betiere azken horien antza handiegia ez izateko tentuz ibiliz". (Harrigarriak goizeko ordu txikietan izaten ditugun baliabide erretorikoak).

Lagunak gehiago jakin nahi du. Lagunak Iturrino delako horrek zer duen kontatzeko, nor den, zertara datorren mago bati buruzko liburua... laguna mozkorra dago eta galdera gehiegi egiten ditu. Baina mekanografoak, baretu guran, erantzun batzuk eman dizkio, bera ere mugimendu pendularrak egiten ari dela konturatzearekin batera. Iturrino pertsonaia zelebrea dela azaldu dio. Hitzaren bi zentzuetan zelebrea: grazioso eta bitxia batetik, eta ezaguna, "famosua" bestetik. Besteak beste, Orson Welles eta John Hustonen adiskide izandakoa dela, zirkuan lan egindakoa, Anne eta Belle, bi buruko emakumearekin maitemindu zela... Ez sinesteko moduko bizitza eduki duela. Eta horrek ere dudak sortu dizkiola azaldu du mekanografoak. Irudipena daukala, Etxeberriak beti elkarrizketatu nahi izan duen pertsonaia ez ote duen asmatu. Ideal bat. Edozein kazetarik elkarrizketatu nahiko lukeen horixe.

Baina mekanografoa liburuaren aurkezpenean izan da. Eta sinesgarritasun falta hori buruan zuela joan da hara. Eta Etxeberria sartzen ikusi du eta jendearekin hizketan. Eta lagun bati Cosme Iturrino aurkeztu dio. Eta Cosme Iturrino existitzen da. Eta han egon da. Eta magikoa da. Berarekin bi hitz eginda konturatzen da bat horretaz. Liburukoa bera baino magikoagoa agian? Hori ez daki. Eta orduan, bi gauza etorri zaizkio burura. Lehena topiko erraldoi bat da, kontuz beraz: errealitateak fikzioa gainditzen duela beti (abisatu dizuet topikoa zetorrela, niri ez eskatu orain argibiderik). Bigarrena, galdera parea: errealitatean jazotako gertaera nola-hala "irrealek" justifikatzen al dute fikziozko lan baten egiantzekotasuna hain argia ez izatea? Hau da, fikziozko lanek errealitatearen antza izateko bidea hartu dutenean eta errealitateak (paradoxikoki) fikzioaren antza izateko bidea hartu duenean, non kokatu behar du nobelak?

Mekanografoak ez du erantzunik aurkitzen. Etxeberriaren liburua berriz irakurri beharrean da Cosme Iturrino erreala ezagutu eta gero. Berriro kokatu behar du bere burua errealitate eta fikzioaren arteko muga lausoetan. Lagunarekin egiten ari den parranda honi ere geroz eta irrealagoa deritzo. Etxera doa.

Ateari bultzatzen ari dela lagunak liburuaren izenarengatik galdetu dio berriz, Herriko Tabernako barratik burua altxata, Rosario Floresen kanta bat jarri duten momentuan. "Iturrino handia" erantzun dio. "Irakurri ezazu bihar eta ea zer iruditzen zaizun!".